و بقول بارده خورانند . و هرگاه حدت ساكن شود بچه مرغ به سركه و آب غوره پخته بدهند و از استكثار حلوا و لحم و خمر منع كنند . [ ابن الياس ] ابن الياس گويد كه فصد سررو و حجامت كنند و اخراج خون كثير نمايند اگر قوت قوى و خون غليظ سياه يا سرخ غليظ و فصل و سن موافق باشد و اطفاى خون به اشياى بارد كنند و تليين طبيعت به مطبوخ فواكه نمايند و ماء الشعير بنوشند اگر با وى تپ باشد . و اگر تپ و سرفه نبود جلاب سرد از تمر هندى ده درم و ترنجبين يا شيرخشت هر كدام خشت هر كدام كه باشد ده درم دهند و يا حل طبيعت به ماء الفواكه مثل آب عناب و آلو و تمر هندى و سپستان و نيلوفر و بنفشه و ترنجبين و شيرخشت و خيارشنبر و شكر نمايند . و يا بگيرند بنفشه و نيلوفر هر يك پنج درم تخم كاسنى سه درم شكر سفيد ده درم و ترنجبين ده درم و جوشانيده ماليده صاف نموده بنوشند و غذا مزوره ماش مقشر بمغز بادام يا مزوره آلو جبلى بمغز بادام و مشمش يا مزوره تمر هندى به شكر و مغز بادام بدهند . و يا بگيرند خميره بنفشه ده درم و مثل او ترنجبين و جوشانيده صاف كرده بنوشند و يا انار ترش و شيرين مع شحم هر دو بيفشرند و مقدار نيم رطل به شكر سفيد و ترنجبين هر يك ده درم بنوشند . و بگيرند روغن گل دو جزو و گلاب يك جزو و سركه كهنه ربع جزو و در شيشه دهن فراخ حركت دهند تا آنكه ممزوج گردد و قدرى از آن بر سر نهند و يا در آن پارچه كتان يا خرقه رقيق تر كرده بنهند و گاه گلاب تنها يا سركه كه تنها نفع مىكند و بزرقطونا به سركه لت كرده بر سر نهادن آن را سودمند بود و يا لعاب خطمى و سركه آميخته بر سر نهند و به روغنهاى سرد مثل روغن كدو و بنفشه يا نيلوفر يا روغن بيد سعوط كنند . [ ابو منصور ] ابو منصور گويد كه فصد قيفال از جانب وجع يا از جانب وجع شديد كنند . و اگر فصد ممكن نبود حجامت ساقين و اگر ممكن نباشد حجامت نقره نمايند و حل طبيعت به ماء الفواكه مثل هليله زرد و آلو بخارا و تمر هندى و عناب و سپستان و اصل السوس و بنفشه و ترنجبين و خيارشنبر و شكر بايد كرد و يا بگيرند هليله زرد كوفته به وزن پانزده درم و در آب آلو به ددستورى كه در قول ابو سهل گذشت صلايه كرده صاف نموده دو اوقيه جلاب و ده درم شيرخشت يا ترنجبين داخل كرده بنوشند و يا انار شيرين و ترش به شحم آنها افشرده به قدر دو ثلث رطل با شكر يا ترنجبين بنوشند و يا خميره بنفشه يا مغز خيارشنبر از ده درم تا پانزده درم در جلاب ممزوج يا آب گرم ماليده بنوشند و يا اندك سركه در آب گرم آميخته بنوشند كه سريع الاسهال است و ديگر تركيب مسهله همان است كه در قول ابو سهل و گيلانى گذشت و تركيب حب رب هليله و غيره در علاج صداع صفراوى بيايد . [ خجندى ] خجندى گويد كه بعد فصد اطفاى خون باشربه حامضه مثل شربت انار و شربت تمر هندى و سكنجبين و شربت عناب و نيلوفر كنند و تليين طبيعت به مطبوخ فواكه و شيرخشت و ترنجبين و شربت ورد مكرر و شربت اجاص مسهل و آب انارين با شيرخشت نمايند . و اگر تپ و سرفه با وى نباشد شربت تمر هندى و شربت ليمو و ربوب فواكه حامض بنوشانند . و اگر باوى سرفه باشد خميره بنفشه با سپستان و نيلوفر و عناب دهند و اين شربت عناب كه مطفى خون است و جميع امراض دموى را نافع بود تسكين هيجان خون نمايد عناب يك رطل كشنيز خشك سى درم عدس مقشر صد درم پوست بيخ كاسنى ده درم همه را در سركه سه روز بخيسانند پس خوب جوش داه صاف كرده شكر به قدر احتياج داخل كرده به قوام آرند و ده درم در آب زرشك سى درم حل كرده بنوشند نقوع مركب اين مرض را نافع است و نسخه آن در علاج امراض دماغى دموى مذكور شد و اين ملين نافع است آب انارين معصور به شحم آنها نيم رطل شربت ورد مكرر يا گلقند بغدادى پانزده درم شيرخشت ده درم ترنجبين پانزده درم برسم معهود مرتب سازند . [ انطاكى ] انطاكى گويد كه اگر علامات دلالت كند بر آنكه ماده دموى است فصد قيفال كنند . و اگر صداع متعدى به سوى دماغ از عضو ديگر باشد فصد مشترك نمايند و گاهى در صفرا به سبب حدت خون فصد كرده مىشود بعده تنقيه خلط غالب بدواى مناسب آن كنند و از مجربات خاص بصداع حار كه استخراج آن كرده‌ام اين دوا است گلقند سه اوقيه خميره بنفشه يك اوقيه عناب سپستان آلو بخارا گلاب روغن گل هر واحد نيم اوقيه همه را در چهارصد درم آب شيرين بپزند تا چهارم حصه بماند صاف كرده بنوشند و غذا بكدو و يا اسفاناخ يا مزوره آلو سازند و به گلاب و روغن گل و سركه و آب مورد و كدو و صندل كه در آن كافور يا افيون محلول بود مجموع و مفرد به حسب ماده طلا سازند و روغن مجرب بسائر انواع صداع در علاج كلى اقسام صداع مذكور شد و از منقولات طلا بخميره آرد و زعفران است و كذا آب بيد و روغن بنفشه طلائاً و سعوطاً . [ مصنف اقتباس ] مصنف اقتباس مىنويسد كه اول فصد سررو كنند و از بنفشه و صندل سفيد و حضض مكى هر واحد سه ماشه گلاب روغن گل هر واحد يك توله كافور و ماشه لخلخه سازند و از برگ بيد و سيب و مكوه و گلاب و طحلب و خرفه مجموع يا مفرد ضماد نمايند كه رفع درد فى الحال مىنمايد و شيره خرفه و كاسنى هر يك نه ماشه تخم كاهو مقشر چهار ماشه آلوبخارا هفت عدد عناب كلان چهار عدد در گلاب و عرق كاسنى و بيد ساده و نيلوفر هر يك پنج توله برآورده شربت