باريك سوده بسكنجبين و آب گرم . و اگر ماهى تازه و خربزه و سرمق و خبازى بخورند و بالايش سكنجبين و آب گرم بنوشند فى صفراى مستكن در معده آورد . جالينوس گفته كسى را كه صداع از صفرا در معده باشد اگر از خود قى كند صداع او در ساعت زائل شود . و گفته كسى كه در معدهء او صفرا مجتمع گردد اگر هر روز مبادرت به غذا قبل از صداع نكند صداع ظاهر شود پس هر روز قبل از آنكه صداع شروع گردد غذا بخورد و علاج اين كسان قى به آب گرم قبل از غذا است اگر بر ايشان سهل بود . و اگر قى سهل نباشد مبادرت به غذاى محمود جيد به معده كنند ليكن مقدار او اندك باشد و صاحب او را مصابرت بر گرسنگى نبايد كرد . و اگر صداع ساكن نشود اين نقوع صبر دهند افسنتين رومى هفت درم گل سرخ پنج درم تخم كاسنى تخم كشوث هر واحد سه درم شاهتره ده درم شكاعى و بادآورد هر واحد سه درم پوست هليلهء زرد ده درم مويز منقى و تمر هندى هر واحد بيست درم در شش رطل آب بجوشانند تا چهارم برود صاف كرده در شيشه انداخته بروز در آفتاب و بشب در جاى گرم نهند و هر روز ربع رطل از آن با نيم درم صبر سقوطرى استعمال كنند منفعت بين نمايد . و صفرا را كه در معده باشد نافع بود تخم كاسنى تخم كشوث تخم شاهتره و گل سرخ هر واحد ده درم بگيرند و بر آن سركهء كهنه پنج رطل و آب شيرين دو رطل انداخته به آتش معتدل بپزند تا نصف بماند صاف كرده شكر طبرزد سه من انداخته باز بپزند و كف آن گرفته از آتش فرود آورده سه اوقيه صبر سقوطرى بر آن انداخته در ظرفى بردارند شربتى از ده درم تا پانزده درم به آب سرد . و ايضا اين حب استعمال كنند كه تنقيهء معده از صفرا مىكند پوست هليلهء زرد پنج درم گل سرخ سه درم سقمونيا يك درم باريك سائيده به آب حبها سازند و يك و نيم درم خورده بالايش آب شاه‌ترهء مروق ربع رطل تا ثلث رطل به شكر سليمانى ده درم بنوشند . و اگر استفراغ به طبيخ هليله و تمر هندى و افسنتين كنند بدان انتفاع يابند و بعد تنقيهء بدن تضميد سر باضمدهء نافع صداع حار ساذج كه مذكور شد بايد كرد . و اين ضماد مقوى سر به عمل آرند تا منع از قبول فضول نمايد گل سرخ صندل سفيد هر واحد سه درم اقاقيا و حضض هر واحد يك درم گل ارمنى دو درم باريك سائيده به آب مورد و آب بيد و آب عصى الراعى و آب شاخهاى گل سرخ و آب برگ انگور و آب طلع هر كدام كه بهم رسد و يا مانند اينها از آنچه مقوى عضو و مانع از قبول فضول صفراوى باشد سرشته ضماد نمايند و بايد كه عضل ساقين بعصابه بربندند و پايها بمالند تا فضلات به سوى اسفل منجذب گردد . و جالينوس در كتاب حيلة البرء گفته كه چون انسان را صداع به سبب صفرا متولد در معده باشد هر صباح حريرهء معمول از مغز نان به آب انار ميخوش يا آب اناردانه بنوشانند كه اين تقويت معده او و قمع صفرا نمايد و اين حريره در شكم او تا دير بماند به جهت انار پس اندك اندك از آن بدهند تا به سوى معدهء او صفرا نريزد و صداع آن را عارض نگردد . و در اين خوردن سفرجل و اشياى قابضه تجربه كرديم پس صداع ساكن شد زيرا كه فم معده قوى گشت و صفرا را قبول نكرد و بايد كه اشياى قابضه با اغذيه باشند تا مدتى دراز در شكم باقى مانند و به تدريج نفوذ كنند . و جالينوس در شرح كتاب ابيذيميا نوشته كه گاه آدم صحيح را صداع دفعتاً به غير سبب ظاهر عارض مىشود و اين از فضول حاده مجتمع در معده مىباشد و اشارت كرده كه صاحب او نان به شراب ممزوج به آب تر كرده بخورد بهر آنكه اين طعام معتدل الحراره است تعديل اين فضول و اعانت بر هضم آن در معده مىنمايد . و اگر ماده بلغمى باشد به مطبوخ شبت و ترب و اصل السوس با سكنجبين عسلى و نمك قى آورند . و اگر ترب بخورند و بالايش كله پايچه با شبت پخته بنوشند و بعد از آن قى نمايند نيز خوب است و بعد قى گلقند و هليلهء مربى و مانند آن بخورند و خوردن سه درم حبى كه از سنبل الطيب و افسنتين هر واحد يك جزو صندل سفيد ربع جزو ساخته باشند نيز در تقويت معده و هضم طعام از مجربات سر هندى است و تلطيف ماده به منضج حار نموده مسهل بلغم و حب ايارج دهند و ايارج فيقرا با گلقند منقى معده است و بعد تنقيه جوارشات حاره براى تجويد هضم و تقويت معده بخورند و آب گرم بر سر ريزند و روغن گل نيم گرم در گوش چكانند و غذا سريع الهضم مثل چوزه مرغ و كبوتر بچه بدهند . شيخ مىفرمايد كه اگر اخلاط بارد بلغمى باشد كه از آن رياح شديد هيجان نمايد مقويات قوى تر و ملطفات دهند . و اگر زائل نشود ايارجات كبار به طبيخ افتيمون دهند و قطع شريان صدغين در اين نافع است يا داغ خفيف بر صدغين نبوعى كه سر نسوزد بلكه شريان تنگ گردد و اكثر سل شريان يا قطع و داغ ميكنند و بهترين داغ آن است كه بالاى شريان شق كرده شريان را ظاهر كنند پس بر نفس شريان داغ نهند تا اثر آن بر جلد واقع نشود و آلة داغ سلات باشد يعنى تنگ سر بايد نه فراخ سر . و اگر ممكن باشد در تابستان اين عمل نمايند و بايد كه غذاى او حريره‌ها سازند و تا ده روز چيزى نخايند و وقت غذا در گرما بوقت سردى باشد . و ايضا كثرت كلام نشايد و همچنين قوابض بر شريان