ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

80

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

ديگر از امتيازات خاص سلطنت است - و پوش داخلى را در بر گرفته است ؛ فضاى بين اين دو پوش در حدود سه پا مىشود . چادر داخلى را با زرى نقش‌دار مجلل يزد روكش كرده آن را به سليقهء تمام با منگوله آراسته‌اند . با ديواره‌هائى فضاى داخل چادر به حجره‌هاى متعدد تقسيم شده است . جدار خارجى چادر را به سهولت مىتوان در جهت آفتاب بالا كشيد يا پائين انداخت . در چادر زدن و آماده كردن چادر ايرانيها مهارت بسيار دارند ، هم از نظر ايجاد استحكام و هم از نظر تأمين زيبائى و تعبيهء وسايل راحت در آن . خيلى بندرت اتفاق مىافتد كه توفان هرچند هم شديد باشد بتواند چادرى را واژگون كند و از جا بكند . اشاراتى هم در اين باب در كتاب استر ، فصل اول آمده است . تيرهاى چادر را با نقاشيهاى هنرمندانه ، طلاكارى و خطوط تزئينى مىآرايند . در جلو هر چادرى حوضى با آب جارى مىكنند ، زيرا ايرانى بدون آب جارى « صفا » نمىتواند بكند . نيم كوچكى از سراپردهء سلطنتى به حرم اختصاص دارد و اين خود رسمى است كه شاه بيش از يك يا دو زن با خود به اردو نمىبرد و بقيه در قصر تابستانى باقى مىمانند . همراهان اردو به هيچ وجه اجازه ندارند كه زنانشان را با خود همراه بياورند و اين منع انگيزهء بسيارى از كارهاى ناپسند و جريانهاى خلاف طبيعت شده است . در فاصله‌اى از چادر شاه ، گروه چادرهاى وزرا ، شاهزادگان ، نگهبانان و كارمندان دربارى قرار گرفته و هر چادرى جاى نشيمن ، آشپزخانه و مكانى براى خدمه دارد . بعضى از اين چادرها به جلال تمام آراسته شده است ، چنان كه قيمت يك چادر تنها ، اغلب به پانصد اشرفى بالغ مىشود . چادرها را به جاى ابريشم اغلب با چيت ساخت ايران يا هند روكش مىكنند . درست مثل ساختمان خانه ، در تهيه و آرايش چادرها نيز همشان مصروف كارهاى جديد و اصيل است ؛ هيچ چادرى عينا مانند چادر ديگر نيست . چادرهائى هست با يك تيرك يا دو تيرك ، به نام « يك دوسرى » ، و چادرهائى داراى يك اتاقك ، يا اتاقكهاى متعدد كه به آن « صندوق‌خانه » مىگويند با سه ، پنج يا هفت دريچه . در فاصله‌اى مناسب از چادرها ، چادر مخصوصى براى مستراح تعبيه شده است . در حين مسافرتها براى اينكه به محض رسيدن به توقفگاهى يك چادر حاضر و آماده موجود باشد بزرگان دو چادر كامل همراه دارند كه از آنها همواره يكى متناوبا قبل از رسيدن به توقفگاه بعدى برپا مىشود . براى گردشهاى كوتاه چادرهاى كم‌ارتفاعى همراه مىبرند با چهار ستون كه از هم جدا مىشود و جدارهاى آن به هر طرف به سهولت حركت مىكند ؛ به اين چادر « آفتاب‌گردان » مىگويند . مخارج چادر و مخلفات آن ، بخصوص استهلاكش در اثر حمل و نقل ، بسيار زياد است و كسى به سهولت از عهدهء آن برنمىآيد . يك سفر بزرگ و طولانى دربار ، تقريبا همهء مستخدمين و كارمندانى را كه به اصطلاح