ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
77
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
صنوبر در تهران بخصوص خوب رشد نمىكند ؛ هرچه هم تلاش و كوشش مىكنند به محض اينكه به ارتفاع معينى مىرسد خشك مىشود ؛ اما در عوض در باغ فين نزديك كاشان تا بخواهيد رشد دارد . بجز گل سرخها و ياسمنهاى معمولى اين گلها باغهاى ايران را زينت مىدهد : گل نسترن و گلنار فارسى ؛ نسترن را به كمك چوببست به چندين متر ارتفاع مىبرند ؛ گلهاى متعددى بر شاخههاى آويخته باز مىشود ، همچون تعدادى دسته گل . مطبوعترين رايحهها را به مشام مىرساند و تقريبا تمام تابستان را دوام مىآورد . گلنار كه بو ندارد از نظر دلربائى رنگ و انبوهى برگها ، حتى بر كامليا برترى دارد . قسمتى از باغ را انواع درختان ميوه كاشتهاند كه در بهار با شكوفههاى خود غوغا مىكنند ، اما در بقيهء سال تصور بدى از باغهاى دلاويز ايرانى به اروپائيها مىدهند . در وسط باغ معمولا يك كلاهفرنگى قرار دارد كه داخل و خارج آن را با خطوط تزئينى و صحنههاى نشاطانگيز نبرد حيوانات و غيره تزئين كردهاند . صاحب باغ ساعات صبح و عصر خود را در آن مىگذراند ، كارهايش را در آنجا انجام مىدهد و از ميهمانانش آنجا پذيرائى مىكند . در باغهاى ملاكين ثروتمند نارنجستان به شكوه و جلال تمام آراسته شده است . مركبات و ساير ميوههاى خاص سرزمينهاى گرم و مرطوب در فضاى آزاد عمل نمىآيد ، زيرا زمستان تهران سخت سرد مىشود . پس ناچار بايد قدرى به آنها كمك كرد آن هم با تعبيهء اتاقى چوبى در اطراف يا با كندن گود و كشيدن چادر به روى آنها و گذاردن مقدارى آتش براى سرپا نگاهداشتنشان . از اين گذشته درختهاى مركبات را در نيمهء پستتر اتاق نشيمن زمستانى ، كه رو به قبله است مىگذارند تا در اثر حرارتى كه از بخارى بر آنها مىتابد گرم شوند و شاداب بمانند . در نارنجستانهاى سلطنتى برعكس درختان را در گودى زيادى قرار مىدهند و بخاريها را چند متر بالاتر مىگذارند ، در نتيجه درختان را هر سال سرما مىزند و باز ناگزير با صرف مخارج بسيار درختان تازه به جاى آنها مىكارند و اين خود منبع « مداخل » خوبى براى كارمندان دربار بشمار مىرود . در خارج شهر نيز باغهاى وسيعى وجود دارد كه اغلب به شاه تعلق دارد ؛ زيرا يا اين باغها به خرج دولت احداث شده است مانند باغ لالهزار ، نگارستان و قصر قجر ؛ يا مردم بهطور خصوصى آنها را ايجاد كردهاند و برحسب سير عادى حوادث توسط دولت مصادره و به تملك آن درآمده است . از اين قبيل است باغهاى نبى خان ، نظاميه ، داووديه ، ايلخانى . از باغهاى خصوصى باغ خانبابا خان سردار ، تحت الحمايهء سابق روسيه كه از همهء باغهاى ديگر وسيعتر ، سيرآبتر و شادابتر است شايان ذكر است . باغ قصر قجر با كاخ زيبا و صفههاى سرسبزش كه بسيار خوب آبيارى شده و منظرهء زيبائى دارد يكى از زيباترين مراكز اطراف شهر تهران است ؛ متأسفانه به قسمتى از آنكه به پارك شبيه است درست رسيدگى نشده و