ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
78
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
چنارهاى تناور آن را در اين اواخر براى تهيهء الوار قطع كردهاند . باغ واقع در كن در دو ميلى تهران از نظر مجموعهء درختهايش ، و به همين ترتيب باغ دولتآباد در نزديكى ويرانههاى رى ممتازند ؛ اما اين هر دو باغ را براى تهيهء الوار درست و حسابى غارت كردهاند . از اينها گذشته شاه ناچار است كه الوارهاى باغ خودش را باز به قيمت گران بخرد . باغ فين ( كاشان ) كه به علت قتل صدراعظم مقتدر ايران ميرزا تقى خان ، كه در آنجا رخ داد ، شهرت دارد داراى درختان تناورى است و جويهائى كه آب صاف نشاطبخشى در آنها جريان دارد در همهء باغ كشيده شده است . هيچ سياحى نبايد فرصت ديدن حمامى را كه امير در آن بقتل رسيده و آن درختان صنوبر بلندبالا را از دست بدهد . باغهاى اصفهان كه روزگارى شهرت داشت مانند چهل ستون ، چهارباغ ، هزار جريب ، انگورستان و غيره يعنى باغهائى كه در گذشته مورد تمجيد همهء مسافران و سياحان بوده اكنون در حال زوال و نكث است و در آنها غله ، توتون و سبزى مىكارند . به باغهاى شيراز بهتر عنايت شده است ، علت آن هم اين است كه دور از دسترس سربازان غارتگر و اعليحضرت اقدس قرار گرفته . خرمى نارنجها ، ليموها ، نارنگيها ، سدرها و غيره كه با عطر شكوفههاى جانفزاى خود همه جا را خوشبو كرده است ما را به ياد سعدى و حافظ مىاندازد كه از اين زيبائيها براى سرودن اشعارشان الهام پذيرفتهاند . مزار اين دو شاعر كه از باغهاى سبز و خرمى احاطه شده است شيرازيان را به گلگشت مىخواند . و . ييلاقها و اردوها چون از تمهيدات بهداشتى براى تميز نگاهداشتن شهر تهران كلا اثرى نمىتوان جست ، در تابستان خيابانها چندان كثيف و هوا چندان مسموم و گرم و خفهكننده و آب حوضها آنقدر مانده و متعفن و پشهها و مگسها چنان مزاحمند كه رفتن به ييلاق امرى لازم و غير قابل اجتناب مىشود . نقاط ييلاقى براى مردم تهران در دامنهء كوههاى البرز در دههاى مختلف قرار دارد و از كليهء آنها با نام واحد شميران ياد مىشود . اين روستاها كه بهطور متوسط بين چهار هزار و پانصد تا پنج هزار و پانصد پا از سطح دريا ارتفاع دارند با رستنيهاى فراوان ، هواى معتدل ، آب زلال ، خنكى شبها ، يخ بلورين كوههاى مجاور ، خانهها و باغهاى روستائى بسيار ، و بخصوص شيوع كمتر تب ، اسهال خونى و و با و فاصلهء ناچيز يك تا دو ميلى از شهر ، بر تهران برترى بسيار دارند . خود شخص شاه نيز دو قصر تابستانى در آنجا دارد ، يكى در نياوران و ديگرى كه جديدتر است در سلطانآباد . نمايندگان كشورهاى اروپائى نيز در تابستان در اينجا اقامت مىكنند ؛ سفارتهاى روس و انگليس از سالها پيش دو ده ( زرگنده و قلهك ) را بالتمام براى اقامتگاه ييلاقى خود در اختيار گرفتهاند ، درحالىكه وزراى مختار ديگر دولتها براى خود خانههاى بزرگى اجاره مىكنند . از آنجا كه تقريبا همهء سكنهء تهران فقط از طريق