خواب شب را مختل مىكند و در عوض تغذيه با مواد گياهى بيشتر ، خوردن سبزى و ميوه‌هائى كه معمولا نوشيدنيهاى خيلى سرد هم متعاقب آن صرف مىگردد موجب بروز ضعف معده ، نفخ و ايجاد ترشى زياد مىشود . صرف‌نظر از اينها بيماريهاى خطرناك جهاز هاضمه مانند قرحه‌هاى سخت و سرطان بسيار نادر است . خونريزى فقط در مورد اشخاصى كه به خوردن عرق يا ساير مشروبهاى الكلى دلبسته‌اند ، ديده مىشود . يبوستهاى بسيار سخت كه با « صبر » و از اين قبيل داروهاى قوى ديگر به علاج آن مىكوشند در اثر سوء استعمال و استفاده از مسهل و تنقيه ، و همچنين مصرف ترياك حاصل مىشود كه خود مسبب قلنج نيز هست . كسانى كه از اروپا وارد مىشوند ، اغلب دچار رنجهاى ناشى از سوء هاضمه مىشوند . اينها از نفخ ، از اسهال - هائى كه ماهها طول مىكشد و از بىنظمى عمل دفع مىنالند ؛ تازه بايد دانست كه اينها همه مقدمهء تب لرز و اسهال خونى است . اسهال خونى يا اسهال دم در شهرها در تمام سال گاه و بيگاه وجود دارد اما از اواخر مرداد تا اواخر آبان جنبهء واگير و خطرناك پيدا مىكند . اين بيمارى چنان با تب لرز بستگى دارد و چنان شرايط و مقدمات ظهور و ناپديد شدن آن در همان موقع سال ، باهم يكسان است - و تأثير ارتفاع و تغيير آب و هوا در هر دو يكى و توأم است - كه به هنگام بحث از تب لرز باز ناگزيريم به شرح آن بپردازيم . اين بيمارى به سه صورت شناخته شدهء زير ظاهر مىگردد : 1 ) نوع حاد و خوش‌خيم آنكه بيمار معمولا در شش تا هشت روز شفا مىيابد ؛ 2 ) نوع حاد و بدخيم آنكه معمولا تب ضعيف‌كننده هم همراه دارد و بيمار پس از هشت تا چهارده روز چشم از جهان مىپوشد ؛ اغلب اين بيمارى در ميان افراد افواج تازه‌وارد ، در سربازخانه‌ها و بين طبقات فقير كه غذاى اصليشان ميوه و بيشتر از نوع هندوانه و خربوزه است و ناچارند عطش خود را با آبهاى كثيف و آلودهء جوى شهر فرونشانند ، و از اين گذشته در كاروان زائران مكه ، و ضمن راهپيمائى قشون و در اردوها شيوع پيدا مىكند ؛ 3 ) نوع مزمن آنكه ماهها و حتى سالها طول مىكشد و در شرايط نامساعد در اثر تضعيف مزاج به مرگ مىانجامد . معمولا قبل از بروز اسهال خونى يا تب ، لرزى سمج و طولانى بروز مىكند يا تب ، متعاقب عدم نظم در عمل دفع يعنى تناوب اسهال و يبوست ، ظاهر مىگردد . براى محافظت از اسهال خونى اين موارد توصيه مىشود : رفتارى محتاطانه و عاقلانه به هنگام ابتلاى به تب نوبه تا به كلى و به صورت اساسى علاج گردد ؛ آنگاه اجتناب از سرماخوردگى بخصوص در شبهاى تابستان ؛ پرهيز از رفتن به مستراحهاى عمومى و در ماه‌هاى خطرناك شيوع اين بيمارى يعنى از اواخر مرداد تا اواخر آبان خروج از شهر و رفتن به يك روستاى كوهستانى مرتفع . هركس كه يك‌بار به اين بيمارى دچار شده باشد مىتواند كه دستورها را خيلى جدى نگيرد چه تقريبا هيچ‌كس هرگز به صورت مكرر به اين بيمارى مبتلا نمىشود . در مورد معالجه مىتوان گفت كه داروهاى