ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

45

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

خانه‌ها ، شهرها ، باغها ، ييلاقها و اردوها 2 وسعت خانه‌ها و ويرانى سريع آنها . مصالح ساختمانى . كارگران ساختمانى . تزئينات داخلى . تهويه . گرم كردن خانه . آبريزگاه . حياط . اندرون . شهر تهران ( موقع ، استحكامات ، محله‌هاى شهر ، كوچه‌ها ، روشنائى ، نظافت ، بازار و كاروانسرا ، حمام ، مسجد و مدرسه ، تكيه ، ميدان ، خانه‌هاى اجاره‌اى ، سگ ، مگس ، پشه ، كنه ، عقرب و رطيل ) . اركهاى تهران . سيماى ديگر شهرها ( اصفهان ، منارجنبان ) . باغها . ييلاقها . اردوها . الف . خانه يكى از خصوصيات ايرانيها اين است كه به محض آنكه به مقامى ، قدرتى و ثروتى برسند منزل جديدى ترتيب مىدهند و آن را بدون اندازهء معقول بىهيچ هدف و مقصودى توسعه مىبخشند ؛ ايرانى از ساختن و توسعه دادن لذت مىبرد . دورتادور خانهء او را افراد قوم و قبيله و بستگان و اعضاى طايفه ، و از آنها فراتر ، نوكران و مراجعان وى گرفته‌اند بطورى كه پس از مدتى كوتاه آن مجموعه به محله‌اى از شهر مبدل مىشود . از طرفى چون در برابر نقصان خانواده‌هاى قديمى محتشم و اصيل على الدوام اشخاص منفرد به روى كار مىآيند و بعد ساقط مىشوند ، بدين ترتيب قسمتهاى مختلف شهر در مدت كوتاهى پر از سكنه و آباد مىشود و همه اين قسمتها و نواحى را محله‌هاى مرغوب مىدانند و باز بار ديگر به سرعت كوچك مىشود و متروك ، زيرا هركس در تلاش آنست كه در جوار ستارهء طالع مسكن گزيند و از ستاره‌اى كه در حال افول است دورى كند . پس از آنكه در سال 1851 « 1 » ميرزا آقا خان صدراعظم بر سر كار آمد خانوادهء وى قسمتى از شهر را مخصوص به خود گرداند و آن را با بناى قصور جديد معمور كرد ؛ اما درست هفت سال بعد در حين سقوط وزير موصوف خانه‌ها خالى و متروك و بىسرپرست شده در آستانهء ويرانى قرار گرفت ، زيرا مالكان آنها يا در تبعيد بسر مىبردند و يا مىكوشيدند از چشم عمال حكومت پنهان باشند . در همين سال ستاره اقبال خانوادهء فرخ خان امين الدوله طالع شد ؛ اينها نيز

--> ( 1 ) . برابر با 8 - 1267 ه . ق . - م .