و علاقه است ، چندان هم خواستار ندارد و مىگويند كه خوب « نمىگيرد . » شرقى جماعت شراب را به خاطر طعم خوش آن نمىنوشد و فقط در طلب نشأهء آن است . شراب را با عرق درهم مىآميزد و آن را گيلاس پشت گيلاس در دهان سرازير مىكند تا جائى كه مست و مدهوش بر زمين بيفتد . به همين دليل آن را همواره در خفا ، در اندرون خود مىنوشد و حد اكثر هم آنكه فقط چند تن از محارم و نزديكان خود را بدانجا دعوت مىكند . در جشنها و ضيافتها حتى در آن مجالس كه به افتخار اروپائيها برپا مىشود شربت به سلامت هم مىنوشند ، درحالىكه دويست سال پيش آن‌طور كه از سفرنامه - هاى آن دوران برمىآيد در ضيافتهائى از اين قبيل علنا شراب مىنوشيده‌اند . به هنگام روز ، جمعه‌ها و در ايام ماه مبارك رمضان حتى در خفا هم جرأت نوشيدن شراب را ندارند چه مىترسند كه مبادا بوى دهان سر مكتوم را فاش سازد و به همين دليل اغلب از من دوائى مىخواستند كه بوى شراب را بتواند از بين ببرد . ايرانيها به‌طور كلى در حال مستى به سهولت وارد نزاع و دعوا مىشوند و حتى دست به چاقو مىبرند و از نظر جزائى نيز براى كسى كه در حال مستى دست به قتل زده باشد تخفيفى قائل نمىشوند ، حتى برعكس مىتوان گفت كه جرم تخطى از منهيات مذهبى هم بر جنايت افزوده مىگردد . پس از بيماريهاى تب لرز ، اسهال خونى و ساير امراض كه كم‌خونى ايجاد مىكند ، معمولا اطبا براى كوتاه كردن دورهء نقاهت شراب را به عنوان داروئى تقويتى تجويز مىكنند . در آن صورت بيمار « فتوا » مىگيرد و بنابراين موظف مىشود كه در اين مورد هم چون ساير موارد دقيقا از دستور پزشك پيروى كند و ديگر حتى امام جمعه هم نمىتواند از پيروى از تجويز پزشك خوددارى ورزد . البته اين هم اتفاق مىافتد كه مردمى سالم با دادن رشوه به طبيب از وى بخواهند كه با تجويز شراب به درمان آنها بپردازد تا بتوانند مدعى شوند كه به حكم ضرورت تن به چنين كارى داده‌اند . مثلا زنان حرمسرا سخت مشتاق آنند كه ملال زندگى يك‌نواخت آنجا را با هيجان سرمستى شراب چاره كنند و من كه دلم به حال اين موجودات تيره‌بخت مىسوخت گاهى ساعتى فراموشى برايشان تجويز مىكردم . نوشيدن شراب به صورت معتدل به مسافران نواحى مالارياخيز توصيه مىشود ، حتى در شدت و غليان مرض نيز تجويز شراب كه با آب رقيق شده باشد ، داروئى است مطلوب و گوارا . در موارد سخت من خود شاهد بودم كه از شراب نتيجه‌اى بهتر از گنه‌گنه بدست آمده است ؛ و اين تجربه‌اى است كه سياح مجربى چون بارت « 20 » هم آن را تأكيد كرده است . از بيمارانى كه خود معالجه كرده‌ام نقل شواهد زير را مناسب مىدانم . وزير امور خارجه ميرزا سعيد خان كه مردى سخت مؤمن و دين‌دار است و به هنگام رؤيت يك اروپائى حتى چشمهاى خود را مىشويد تا از نجاست پرهيز كرده باشد يك سال تمام چنان دچار مالارياى حادى گرديد كه رنگ

--> ( 20 ) . Barth