مىآورند كه چند قطره از آنها را در چاى مىچكانند . تصادفا اولين فردى كه چاى را به مقدار زياد براى فروش به ايران آورده يك نفر آلمانى بوده است ؛ به همين دليل امروز هم به چاى خوب « چاى نمسه » مىگويند و در نتيجه اين اشتباه نسبتا شايع هم در اذهان ايجاد گرديده است كه چاى در آلمان كشت مىشود . انواع چاى و نوع سياه آن منحصرا از چين ، از طريق هندوستان و خليج فارس به ايران وارد مىشود و آنگاه از بوشهر به اطراف و اكناف مملكت ارسال مىگردد . از روسيه هيچ چاى وارد نمىكنند زيرا قيمت چاى در آنجا زياد است ؛ برعكس مقدار چايى كه ايرانيها به قفقاز قاچاق مىكنند ، چندان اندك نيست . قهوه قهوه را ، كه به آن « بن » هم مىگويند ايرانيها به زيادى تركها نمىنوشند ؛ اما مىتوان گفت كه قهوه در هر دو مملكت به يك نحو تهيه و ارائه مىشود . بندرت مىشود كه قهوهء تازه بنوشند بلكه تقريبا هميشه آن را كه قبلا آماده شده دوباره گرم مىكنند و به همين دليل فوق العاده طعم تلخى دارد . خوردن قهوه با شكر يا شير كلا به نظر شرقيها كارى بىمعنى جلوه مىكند ؛ اما آن را با قدرى هل مىآميزند كه آن هم به سهم خود اروپائيها را خوش نمىآيد . قهوهء خوب و نرم عربى را كه به اندازهء معتدل بو داده باشند و سپس به صورت گردى نرم كوبيده - در قوطيهائى با در محكم جاى مىدهند - بعضيها خشك خشك مىخورند . در اندرونها اغلب از من مىپرسيدند كه قهوه را خشك مىخواهم يا جوشيده ، و من ناگزير بايد اقرار كنم كه هرگاه آدمى بدان عادت كند ، يك قاشق چاىخورى گرد قهوه برايش سخت مطبوع است . همه مىدانند كه مصرف زياد قهوهء قوى به اعصاب صدمه مىرساند . در مشرق عموما قهوه را باعث ضعف قوهء باه مىدانند . اولئاريوس در سفر - نامهء خود چنين مىگويد : « آبى است سياه‌رنگ با طعمى سوزنده و نامطبوع ، قاعدتا بايد طبعى سرد داشته باشد و مزاج را سترون كند . اما هرگاه از اين آب ( قهوه ) زياد مصرف شود ، گويا شهوت را به كلى از بين ببرد . » وى در اينجا لطيفه‌اى از سلطان محمود غزنوى بازگو مىكند كه بايد كلا ساخته و پرداخته باشد ، چه در قرن دهم ميلادى كسى از مصرف قهوه در آنجا خبر نداشته است و بعد با اين ضرب المثل به گفتهء خود پايان مىبخشد : اى سيه رو كه نام تو قهوه * قاتل نوم و قاطع شهوه « 19 » قسمت اعظم قهوهء مصرفى ايران از هند و بيشتر از جاوه از طريق بوشهر وارد مىشود ؛ تنها مقادير ناچيزى ، از راههاى كاروان‌رو ، از عربستان به اينجا مىرسد .

--> ( 19 ) . در اصل به همين صورت است . - م .