مملكت خود مأيوس گرديده است . شاه روزى به من گفت : « هموزن اولين من آهنى كه از معادن ايران بدست آيد من طلا خواهم داد . » به اين ترتيب مىتوانيم بگوئيم وى خبر نداشته است از معادن مازندران و خراسان قدرى آهن بدست مىآيد . ظروف برنجى و حلبى ، و از آن جمله سماور را به مقدار نسبتا زياد از روسيه وارد مىكنند . تجارت فلزات تقريبا به صورت مطلق در دست شركتهاى روسى - ايرانى است كه در نقاط مختلف ساحلى مراكز تجارى خود را برپا كرده‌اند . سرب به آن اندازه استخراج مىشود كه كاملا مصارف داخلى را تأمين كند ، و مقدارى هم براى صدور باقى بماند . قسمت اعظم سنگ سرب از كرمان بدست مىآيد كه عيار نقرهء آن هم بسيار است . روى كه بيشتر تنگ آبخورى از آن مىسازند و به « تنگ‌رو » معروف است ، منحصرا از روسيه وارد مىشود . خاك لاجورد ( كبالت ) از نوع مرغوب آن در حوالى كاشان در دهى به نام قمصر وجود دارد و معدن آن متعلق به يكى از خانواده‌هاى سادات است . گويا مقدار قابل ملاحظه‌اى از خاك لاجورد به روسيه صادر مىشود . سنگ لاجورد مرغوب از تركستان است اما نوع كمتر خالص آن در آذربايجان هم ديده مىشود . ارسنيك به صورت زرنيخ و زرنيخ قرمز به مقدار زياد در كردستان و حوالى قزوين يافته مىشود ؛ صادرات آن به قسطنطنيه چندان اندك نيست . سنگ منگنز يا مغنسيا و سنگ سياه شيشه‌گران كه در جريان شيشه - سازى مصرف دارد در حوالى كرمان استخراج مىشود . گوگرد به مقدار زياد در نواحى مختلف ايران وجود دارد و مسلما روزى كه جاده‌هاى ارتباطى پديد آيد مقدار بسيار زيادى از آن به اروپا صادر خواهد شد . زيباترين گوگرد لعل‌رنگ در زير قلهء دماوند يافت مىشود و در طول ماه‌هاى تابستان اهالى قصبهء اسك آن را جمع مىكنند ؛ در معاملات به آن « گوگرد احمر » يا « دماوندى » مىگويند تا آن را از نوع ديگر گوگرد كه « گوگرد فارسى » ناميده مىشود متمايز كرده باشند . نمك طعام و شوره به صورت تراوشهائى بلورى شكل اغلب ديده مىشود و فقط براى استفاده از آن بايد مخارج حمل و نقل را پرداخت . از اين گذشته طبقات و قشرهاى متعددى از نمك تركى وجود دارد . تا آنجا كه شنيده‌ام قدرى شوره به هندوستان صادر مىشود . با ثروتى كه ايران از نظر نمك‌طعام و ساير املاح چون اسيد نيتريك و اسيد سولفوريك دارد ، مىتواند مصرف تمام جهان را از اين لحاظ تأمين كند . ذغال سنگ كه به مقدار عظيم و بعضا به صورت آماده و روباز وجود دارد تاكنون به علت عدم وجود راههاى مواصلاتى و همچنين فقدان مصارف صنعتى ، استخراج نگرديده است . ايرانيها خود مىگويند از ذغال سنگ كه براى آتش سر قليان نمىتوان استفاده كرد . لايه‌هاى ذغال سنگ دامنه‌هاى