ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
332
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
بزرگ خاتمه مىپذيرد . قبل از اينكه كار قتل و كشتار متقابل به جائى برسد كه تمام قبيلهاى تهديد به نابودى شود امر فيصله نمىيابد و به صلح و صفا نمىانجامد . در اين حال طايفهء نيرومندتر دست آشتى به سوى طرف ضعيفتر دراز مىكند و به آنها زن مىدهد تا از نابودى قبيله جلو گيرد . حتى در كتاب مقدس نيز گزارشى از چنين جنگ نابودكنندهاى بر ضد طايفهء ابراهيم در دست است . درآمد مشروع چادرنشينان از راه دامدارى است ؛ گوسفند ، اسب ، الاغ ، شتر و همچنين گاو و فراوردههاى آنها يعنى كره ، پنير ، دوغ ، كشك قرهقروت ، پشم ، پوست ، پيه آب كرده و مصنوعاتى از قبيل نمد ، جل اسب و قاليهاى درشتباف را به فروش مىرسانند . گوسفند تنها دامى است كه در ايران براى مصرف گوشت كشتار مىشود . در واقع نيز گوشت گوسفند نژاد محلى ايران بسيار خوب است و از آن بوى زهمى كه گوشت گوسفند را در اروپا غير قابل استفاده مىكند خبرى نيست . حتى نوع آبپز يا آبگوشت آن هم داراى طعمگيراى خوبى است . اين گوسفند كه از نژاد تاتارى است در قسمت دم داراى دنبهاى است به وزن 5 / 2 تا 5 كيلو ، ولى من هرگز دنبهء گوسفند را به آن بزرگى نديدم كه مايهء زحمت حيوان شود يا ناگزير باشند براى كمك آن را در چهارچرخى از پشت حمل نمايند . دنبهء گوسفند خوشمزه اما ستئارين « 4 » آن كم است و به همين دليل به كار شمعسازى نمىآيد . به همان نسبت كه دنبه بزرگ مىشود از ميزان چربى در انساج حيوان كاسته مىشود و برعكس . چربى گوسفندهاى ساحل درياى خزر در دمشان جمع نمىشود بلكه در نسجها پخش مىگردد و در مورد گوسفندانى كه از عراق عجم به آنجا مىبرند هرگاه در اثر تغيير محيط از بين نروند دنبهء آنها دچار ضعف و سرانجام چون كيسهاى تهى ، آويخته مىشود . بره ( كه كلمهء اسلاوى « بران » هم از همان ماده است ) در قسمتهاى شمالى ايران در ماههاى بهار و در ولايات جنوبى در سراسر زمستان بيشتر به خاطر پوست گرانبهايش ذبح مىشود تا گوشتش ، بخصوص در مورد برههاى سياه شيراز و قم كه پوست بخاراى درجه دومى دارند ( بخاراى درجه اول خاص بخارا و خيوه است ) اين مطلب صدق مىكند . اين نكته درست است كه هرچه حيوان جوانتر باشد به همان نسبت پشم آن جعد ظريفترى دارد ؛ و اين افسانه هم از همينجا ناشى شده است كه مىگويند گوسفند حامله را مىكشند تا پوست برهء متولد نشده را بدست آورند . در اثر رنگ كردن پوست با محلول آهن و اسيد استيك و پوست انار آن رنگ شفاف مشكى و ثابت بدست مىآيد كه مورد پسند ايرانيان است . قيمت پوست گوسفند خيلى كمتر از پوست بره است ، زيرا زبر و به رنگ قهوهاى چركتاب است و تنها به درد ساختن منسوجات درشت و
--> ( 4 ) . Stearin