روز يك روز تمام قافله استراحت مىكند . در روز اول بيش از يك ميل راه نمىپيمايند تا حيوانات اندك‌اندك به اصطلاح فارسى از خشكى اعضا خارج شوند . مسافرت در تخت روان يا آن‌طور كه در بين هنديها مصطلح است پالانكين راحت است . اين تخت روان توسط دو قاطر از جلو و عقب كشيده مىشود اما چون به خدمه و حيوان بسيار در آن نياز است خيلى گران تمام مىشود و از طرف ديگر در جاده‌هاى سراشيب و بد ، خطرناك يا حتى غير عملى است . اما براى حمل بيماران و مجروحين وسيله‌اى است فوق العاده خوب . زنان و كودكان كجاوه را دوست دارند . در اين وسيلهء مسافرت دو محفظه را در دو طرف قاطر مىآويزند كه در هركدام يك نفر به رسم ايرانى چندك مىنشيند . زنان اروپائى به نشستن به اين وضع دشوار نمىتوانند عادت كنند ؛ همچنين پديد آمدن هر عدم تعادلى كجاوه نشستگان را با خطر مواجه مىسازد . ادارهء پست نيز مانند چند مؤسسهء بسيار مفيد ديگر ، از جملهء اقدامات اميرنظام است كه متأسفانه خيلى زود دستش از ادارهء امور مملكت كوتاه شد . در فاصلهء يك روز مسافرت « چاپارخانه » اى ساخته‌اند كه در آنجا پيكهاى پست ، اسب عوض مىكنند ؛ اما غير از پيكهاى پست هر عابر ديگرى هم كه ورقهء مسافرت در دست داشته باشد با پرداخت عوارض معين مىتواند اسب از آنجا بگيرد . بدين طريق مىتوان خيلى سريع مسافرت كرد ؛ من خود با اسبهاى پست معمولا بيست ميل آلمانى « 10 » هر روز طى مىكردم . پيكها فاصلهء تهران تا طرابوزان را كه 37 روز سفرى است ده روز ، و فاصلهء تهران تا شيراز را كه بيست و سه روز سفرى است حتى در پنج روز مىپيمايند . از طريق پستها و پيكها ، حكومت با هريك از ولايات و سفارتخانه‌ها با دربارها و قنسولهاى متبوع خود مربوط مىشوند . بدين طريق است كه سفارت انگليس يك تا دو بار در ماه كاغذها و بسته‌ها را به تبريز ، طرابوزان ، بوشهر ، بغداد و رشت و گاه‌گاه به مشهد مىفرستد و از آن نقاط مرسولات را دريافت مىدارد ؛ سفارت روس هر هشت روز با تفليس ، هر دو هفته با رشت و استرآباد مراوده دارد ؛ سفارتخانه‌هاى فرانسه و عثمانى هر ماه يك پيك به طرابوزان مىفرستند ؛ حكومت پروس با دولت روس دربارهء پست ايران موافقتنامه‌اى امضا كرده است . مختصر بگوئيم هرگز نمىشود كه هشت روز بگذرد و از اروپا اخبار به تهران نرسد . اما بايد گفت وضع پست كه اين قدر براى ايران اهميت دارد روز بروز بدتر مىشود . هرچند كه عوارض نسبتا زياد است ( 075 / 0 تومان طلا براى هر فرسخ ) باز هميشه اسب موجود نيست يا اسبهاى حاضر چندان غير قابل استفاده است كه پيك ناگزير مىشود قسمتى از راه را پياده طى كند . قرار بود فواصل كمتر و بر تعداد اسبان افزوده شود ، زيرا كمتر

--> ( 10 ) . در حدود بيست و نه فرسخ . - م .