اسبى است كه مدتى دراز دوام بياورد و روزانه شش تا دوازده ميل را بتازد ؛ از اين قبيل پيشنهادها به كرات شده است اما هرگز مورد توجه حكومت قرار نگرفته ، و هرگاه فشار و اصرار سفراى اروپائى براى ادامهء ادارهء پست نمىبود ، دولت تمام اين مؤسسه را به حال خود رها مىكرد . در سالهاى اخير ارتباط تلگرافى با تفليس برقرار شده است و خطوط بوشهر و بغداد نيز در دست ساختمان است . هيچ محدوديت قانونى براى مسافران در ايران وجود ندارد . فقط در راه گيلان ، حاكم كه يكى از عموهاى شاه بود ، مستبدانه عوارضى بر مسافران وضع كرده بود . گذرنامه‌اى كه امير آن را به نام « تذكره » برقرار ساخته بود ، چندى نگذشت كه از رواج افتاد . قرنطينه‌ها هم كه به هنگام خروج از ايران و گذشتن از سرحد تركيهء عثمانى در بايزيد و بغداد مىبايست برقرار باشد ، به دنبال اعتراض ميرزا حسين خان ، سفير ايران در قسطنطنيه ، چند سال پيش برچيده شد . حق هم همين بود ؛ زيرا هرگز سابقه نداشته است كه طاعون از ايران به تركيهء عثمانى رخنه كند بلكه همواره عكس آن صادق بوده و درست‌تر آن بود كه براى مسافران و كالائى كه از تركيهء عثمانى به ايران وارد مىشد ، قرنطينه برقرار سازند . كاروانها در سراسر مملكت در آمد و شدند ؛ اما مهمترين راههاى كاروان‌رو آنهائى است كه تجارت با خارج ، با قسطنطنيه ، بغداد ، روسيه و هندوستان از آن طرق انجام مىگيرد ، از اين گذشته بايد از جاده‌هائى ياد كرد كه به زيارتگاههاى عمده و مشهور منتهى مىگردد . راههاى زير از جمله راههاى اصلى « شهراه » يا « شاهراه » محسوبند : 1 . راه تهران به قسطنطنيه از طريق قزوين ، زنجان ، ميانه ، تبريز ، خوى ، ارزروم و طرابوزان روىهم‌رفته سى و هفت روز سفر ؛ 2 . از تهران به بوشهر و هند از طريق قم ، كاشان ، اصفهان ، قمشه ، شيراز ، بندر بوشهر - سى روز سفر ؛ 3 . از تهران به بغداد و كربلا ، از طريق همدان و كرمانشاه - 22 روز سفر ؛ 4 . از تهران به مشهد ، از طريق دامغان و سبزوار ؛ 5 . از تهران به رشت و كنار درياى خزر ، از طريق قزوين و منجيل - هفت روز سفر ؛ 6 . از تهران به مازندران ، از طريق دماوند ، آمل ، بارفروش ( بابل ) - هشت روز سفر ؛ اين هر دو راه اخير تجارت با روسيه را تأمين مىكند ، بيشتر از راه استراخان ، باكو و نيژنى نوگورود ؛ 7 . از اصفهان به بندرعباس ، از طريق يزد و كرمان ، براى تجارت با مسقط و هندوستان ؛ 8 . از تبريز به تفليس كه با كمك قايق از ارس مىگذرند .