به كمك دستها مالش داده مىشود و بعد كيسهء پشمى زبرى را بر روى پوست مىكشند و بدن را با كف صابون مىپوشانند به صورتى كه پوست چون مخمل نرم مىشود . آخر كار هركدام از اعضا و بخصوص ستون فقرات بار ديگر مشتمال مىشود . اين كارها در فرد شرقى حالتى از كوفتگى ايجاد مىكند و او در نتيجه سرمست و بىخود مىشود . پس از آنكه بدن به صورت مكرر با آب نيمگرم شسته شد شخص بار ديگر و بدون لزوم در خزينهء قسمت دوم غوطه مىخورد ؛ وقتى كه به قسمت اول بازگشت خدمهء حمام به روى او باز خشك مىاندازند و مجددا او را مشتمال مىدهند تا از اين رهگذر بدنش را خشك كنند و خون را در زير پوست او به جريان اندازند كه از پس آن ديگر لباس بر تن مىكند و از حمام خارج مىشود . به هنگام خروج ، آدمى در وهلهء اول تقريبا احساس خستگى مىكند اما پس از لحظه‌اى اين خستگى جاى خود را به نشاطى عمومى مىدهد . هرگاه كسى به سبب سوارى طولانى خسته و كوفته شده باشد چنين استحمامى كافى است كه طراوت و سرزندگى اوليه را به وى بازگرداند . حمام براى بسيارى از زنان مركز تجمع است تا در آنجا باهم به گفتگو و اختلاط بپردازند و تازه‌ترين رويدادهاى شهر را با يكديگر در ميان بگذارند ؛ آنها اغلب نصف روز را در آنجا بسر مىآورند ، شربت مىخورند يا با ساز و آواز وقت را مىكشند . رسم خال كوبيدن در حمام ، يعنى به روى چانه ، گردن ، سينه و در اطراف ناف اشكال مختلف و گل و بوته انداختن ، كارى است كه اين روزها دارد از رواج مىافتد . حمامهاى عمومى در ساعات اوليهء صبح به زنان اختصاص دارد . ساعت شروع كار حمام در هر محله شهر با صداى بوق اعلام مىگردد . وروديهء حمامهاى عمومى چون از محل عوايد موقوفات نگهدارى مىشوند خيلى ناچيز است . به دليل جنبهء مذهبيى كه ايرانيان براى حمام قائلند استفادهء غير مسلمانان از آنها ممنوع است ، حتى متعصبين ورود يك خارج از مذهب را به حمام به رغبت اجازه نمىدهند . برعكس ايران در تركيه استفاده از حمام براى همه و حتى مسيحيان آزاد است . به هر تقدير حمام ايرانى بدن را به بهترين وجه تميز مىكند ؛ از اين گذشته در خستگى ناشى از زحمت زياد و همچنين در مداواى دردهاى مفصلى و روماتيسمى كمك مؤثرى است ؛ اما انكار هم نمىتوان كرد كه با استفادهء مكرر از آن آدمى گرفتار سستى و رخوت مىشود و بدين لحاظ رواج آن را در اروپا مگر به دلايل طبى توصيه نمىكنم . چيزى كه شايستهء تبعيت است ارزانى نرخ حمامهاست و تقسيم معقول آن در سطح تمام شهر و ديگر مالش بدن با يك كيسهء زبر مويدار ؛ زيرا با كمك اين وسيله حتى منافذ پوست نيز تميز مىشود ، كارى كه در حمامهاى معمولى منازل ما انجام نمىپذيرد . از نظر فردى شرقى حمام ضرورتى است اجتناب‌ناپذير براى زندگى راحت . هنگامى كه وى از لذايذ و لطايف موجود در نقطه‌اى سخن مىگويد قبل از هر چيز يادآور مىشود كه در آنجا حمامهاى خوبى هست ؛ به همين ترتيب