دين و قانون 10 اهل تسنن و پيروان تشيع . روحانيون . ملايان در مقام قضا . شرع و عرف . مجازاتها . شكنجه . عبادت . مؤذن . زيارتگاهها . صدقات و متكديان . روزه . اعياد و تعطيلات . تعزيه . محرمات . قمار . شطرنج . رباخوارى . خرافات . فرق ( شيخيه ، على اللهى ، بابيه ) . همان‌طور كه آشكار است ايرانيان شيعىمذهب هستند و به همين دليل به عنوان يك فرد شيعى ، ايرانى تفاخركنان مىگويد : « مسلمانم » درحالىكه اين عنوان مسلمانى را براى اهل تسنن قبول ندارد . اغلب تشيع را در اسلام با مذهب پروتستان در مسيحيت مقايسه مىكنند ، زيرا شيعيان ، سنت يعنى تفسير و تعبير قرآن را جايز نمىشمارند . اما اين قياس درست نيست زيرا برعكس ، تشيع نحله‌اى است پيچيده‌تر ، درحالىكه تسنن به اسلام اصلى و حقيقى آن مقدار تغيير شكل داده است كه بتواند به چادرنشينان امكان بدهد خود را با اوضاع و احوال جامعه‌اى مستقر تطبيق دهند . يك سنى مىگويد لا إله الا الله ، محمدا رسول الله . وى نيازى ندارد كه به معجزات پيغمبر معتقد باشد زيرا تعليمات روشن و ساده و مفهومى كه بدان پايبند است مستغنى از اين چيزهاست « 1 » . اما فرد شيعى مطلبى ديگر را نيز بدانچه گفته شد اضافه مىكند و آن اين است : « عليا ولى الله . » لفظ ولى مانند ساير كلمات عربى داراى معانى گوناگون است : محرم ،

--> ( 1 ) . نگفته پيداست كه يك فرد اروپائى با چند سال اقامت در ايران و فعاليت به عنوان طبيب هرگز نمىتواند قضاوتى درست و تحقيقى عميق دربارهء « دين و قانون » ايرانيان داشته باشد . بنابراين جاى شگفتى نيست هرگاه خواننده در اين فصل با مطالب سست و بىاساس مواجه شود . به‌هرحال از نظر حفظ امانت ، آنچه نويسنده ياد كرده به استثناى حدود پانزده سطر و تغيير چند كلمه و عبارت بدون كوچكترين دخل و تصرف در اينجا به فارسى برگردانده مىشود و بديهى است كه خوانندگان خود با سهولت صحيح را از سقيم بازمىشناسند . بدين لحاظ ذكر تمام موارد اختلاف عقيدهء مترجم با نويسنده در پاورقيها ديگر موجبى ندارد ، چه در غير اين صورت فرع زائد بر اصل خواهد شد و بر همهء اين لاطائلات رديه نمىتوان نوشت . اين جالب نظر است كه نويسنده هم ، خود در مقدمه به عدم دسترسى به اطلاعات مربوط به آداب و سنن و اعتقادات مردم اعتراف دارد و وصول به عمق زندگى و باورهاى شرقيان را براى يك اروپائى غير ممكن مىشمارد . - م .