[ بخش اول ] تعداد نفوس ، تبار و صنوف 1 تخمين جمعيت . تركيب جمعيت ، فارسيها و ماديها ( خصوصيات بدنى ، خلقيات ، فضول ، فراماسونرى ، طرز برخورد و عناوين ، فحشها و نفرينها ، دعاوى ) . تركها و تاتارها . كردها . ارمنيها . يهوديها ( خصوصيات اخلاقى و اشتغالات ، قبر استر در همدان ، صحت كتاب استر ) . گبرها . تركمانها . افغانها و بلوچها . كوليها . اروپائيها . شاهزاده‌ها . شاهزاده‌هاى سلسله‌هاى پيشين . خانها . القاب . منشيها . سيدها . لوطيها . درويشها . سربازها ( قواى دفاعى ، افسرها ، توپخانه ، حمله ، پوست سر مقتولين ، نتيجه‌گيرى ) . الف . تعداد نفوس تعيين تعداد نفوس ايران بسيار كار مشكلى است زيرا هيچ فهرستى از نوزادان و درگذشتگان تهيه نمىشود و از آن گذشته هرگز سرشمارى به عمل نيامده است . هرگاه بخواهيم از شمارهء خانواده‌ها و خانه‌هائى كه ممكن است آمارى از آنها بدست آوريم به تعداد نفوس پى ببريم ، ممكن است بخصوص در مورد شهرها به اشتباههاى عظيم دچار شويم . زيرا شمارهء افراد يك خانواده با خدمه ، غلام و كنيز و وابستگانش كه بعضى از آنها خريدارى شده‌اند و ديگران به نحوى در شمار اعضاى خانواده درآمده‌اند ، اغلب به هشتاد تا صد تن بالغ مىشود . اما اين رقم فقط در مورد سكنهء مقيم كه تعدد زوجات در بين آنها سخت رايج است صدق مىكند . مثلا هرگاه از مردم مختلف در ايران پرسشى دربارهء تعداد اهالى تهران كه پايتخت است بكنيم ، جوابهاى نسنجيده‌اى مىشنويم كه بر طبق آن تعداد سكنهء تهران بين شصت هزار تا پانصد هزار متغير است . با وجود همهء اينها در شهر - هاى بزرگتر مىتوان با قدرى دقت رقمى نسبتا صحيح بدست آورد . مثلا لابد ، تعداد متوفيات كه مرده‌شويها در روز با آن سروكار دارند ، براى كلانتر ثبت مىشود ؛ و همين كلانتر از حجم مواد مصرف شده ، و نيز برحسب مقدار ماليات غير مستقيم ، مىتواند تقريبا با دقت تعداد اهالى را كه دائم در تغيير است ، تعيين كند . اما من هرچه پرسيدم نتوانستم اين مرد را وادار كنم كه تعداد سكنهء شهر را بگويد ، وى يا از جواب دادن خوددارى مىكرد ، يا طفره‌زنان مىگفت : « شهر بسيار آباد است . » مردم كه تحت تأثير سبق ذهن مذهبى هستند ، و به دليل ترس از چشم‌زخم - درست مانند زمان حضرت