ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

14

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

داوود - در مقابل چنين پرسشهائى از خود مقاومت نشان مىدهند و به همين دليل با سرشمارى 1859 « 1 » كه به فرمان شاه برگذار شد ، سرسختانه مخالفت ورزيدند . همين سبق ذهن باعث شده است كه ايرانى سن خود را مخفى نگاهدارد . هرگاه در اين باره از او چيزى بپرسيد بدون هيچ دقتى مىگويد : « اى ، سى چهل سال دارم » يا « پيرمردم » . علت آن است كه يا سن واقعى خود را مخفى نگاه مىدارد و يا چون تاريخ تولدش ثبت نشده نمىتواند آن را به صورت دقيق ذكر كند . اما وضع چادرنشينها و ايلها با آنچه گفتيم تفاوت دارد . رئيس آنها كه ايلخانى است بدقت تعداد چادرهاى عشيرهء خود را مىداند ؛ موظف است كه قدرت آنها ، تعدادشان و وضع احشامشان را بداند و نگذارد كه از آنها كاسته شود و بكوشد كه بر آنها افزوده شود . چون آنها مراتع ثابت و لا يتغيرى در اختيار دارند خيلى بندرت با ساير عشاير درهم مىآميزند و اغلب بيش از يك زن اختيار نمىكنند . بدين طريق است كه با شمردن چادرها مىتوان به سهولت به تعداد متوسط افرادشان پى برد . اطلاعات جامعى دربارهء اين عشاير در كتاب خانم شيل درج است و بخصوص يادداشتهاى سرهنگ شيل را كه به صورت تعليقه در آن كتاب آمده است از اين لحاظ نبايد از ياد برد . هرگاه مساحت فعلى كشور ايران را - صرفنظر از مناطقى كه متنازع فيه است - به حدود بيست و دو هزار ميل مربع برآورد كنيم ، و به ياد بيابانهاى بسيار وسيعى هم باشيم كه يا به علت خصوصيات زمين هيچ چيز در آنها نمىرويد ، يا اينكه كاملا زمينهاى حاصلخيزى هستند ولى به علت نقصان نيروى كار باير و نكاشته مانده‌اند ؛ و هرگاه در نظر داشته باشيم كه شهرهاى بزرگ قديمى مانند اصفهان ، رى ، قزوين ، شيراز ، سلطانيه ، همدان و مشهد فعلا از سكنه خالى شده‌اند ، و از اين گذشته از ياد نبريم كه آباديها از يكديگر دور هستند و چون واحه‌هائى در دشتها و دره‌ها قرار گرفته‌اند ، و اينكه بعضى از ولايات مانند قسمتهاى شرقى كشور در اثر شبيخون تركمانان ، افغانان و بلوچها تقريبا مثل بيابان خلوت شده‌اند و اهالى آنها به اسارت رفته‌اند ، و بدانيم كه حتى در حوالى تهران كه پايتخت است مقادير زيادى زمين است كه باير و ناكشته مانده و چادرنشينان آنها را به هنگام كوچ مورد استفاده قرار مىدهند ، آنگاه مىتوانيم بگوئيم كه تعداد نفوس اين مرز و بوم بسيار نيست و فرض اينكه در هر ميل مربع حدود چهارصد تا چهارصد و پنجاه نفر زندگى مىكنند نبايد ناچيز جلوه‌گر شود ؛ به اين حساب مىتوان شمارهء اهالى را بين نه تا ده ميليون برآورد كرد . مسافر ممكن است با ديدن مسافات زيادى بيابان بىحاصل و دهكده‌هاى ويران ، در جهت مخالف دچار سهو شود و نفوس ايران را بيش از اندازه اندك بگيرد . اگر دره‌هاى زيباى بارآور ، و زمينهاى حاصلخيز را كه چه به صورت ديم و چه با آبيارى مصنوعى محصول بسيار و حتمى دارند ، و ميوه‌ها

--> ( 1 ) . برابر با 6 - 1275 ه . ق . - م .