كرده بودند . از آن گذشته طبيب اروپائى صادقى را به ياد مىآورم كه در آخرين چهار روز زندگيش فقط با توسل به مشت و مال توانست اندكى آلام و دردهايش را تسكين بخشد و آرامشى نسبى بيابد . در ايران اتاقى خاص خوابيدن نيست ، همچنين تختخواب هم فقط به تعداد اندك ، در آنجا وجود دارد . هركس هرجا دلش خواست بر كف اتاق بستر خود را پهن مىكند . بستر عبارت است از تشكى كه چهارپا طول دارد و آن را از پنبه و در مورد فقرا از پشم گوسفند انباشته‌اند . در بالاى آن برگردانى است از مخمل كاشان ، و ديگر لحافى سخت عريض و طويل از كتان يا چلوار كه باز بالاى آن برگردانى از ابريشم ، چيت يا شال درست كرده‌اند ، آخرين جزء بستر متكائى است استوانه‌اى شكل كه از طرفين آن منگوله‌هائى ضخيم آويخته شده است . ظاهرا استفاده از ملحفه براى ايرانيان كارى است زايد زيرا آنها با كليجه مىخوابند و بدين دليل زبرى مخمل را احساس نمىكنند . بلافاصله پس از اينكه شام از گلوى ايرانى پائين رفت مىرود مىخوابد و بر اين عقيده است كه بخار غذا كمك به خواب مىكند . لباسهاى رو را بيرون مىآورد و شب كلاه ضخيمى را بر سر گذارده به روى گوش پائين مىكشد . بدين ترتيب بر روى تشك كه تا گردنش مىرسد دراز مىكشد . به طورى كه گردن و سر فقط به روى متكا يا بالش قرار مىگيرد . پاها معمولا از روى تشك كوتاه بيرون مىزند و در زمستان نيز وضع به همين قرار است درحالىكه در تابستان و در قلب الاسد به هنگام خواب و استراحت بعد از ظهر ملحفه يا شمد را به روى سر مىكشند . در تابستان در شهرها تقريبا خوابيدن در اتاق غير ممكن است زيرا اولا هوا چندان خفه است كه نمىتوان نفس كشيد ، ثانيا در هواى حبس و مسدود پشه‌هاى مزاحم خواب را از آدمى مىگيرند . دو نوع متفاوت پشه وجود دارد به بزرگترها پشه مىگويند و به كوچكترها كه به زحمت ديده مىشود و به رنگ خاك است ، خاكى . نيش پشه خاكى دردناك‌تر است زيرا درد به همان ناحيهء برآمدگى ناشى از نيش محدود نمىشود بلكه به قسمتهاى وسيعى از بدن منتشر مىگردد . با يك پشه‌بند يا « پشه‌دان » مىتوان خود را از شر پشه‌هاى معمولى رها كرد ، اما پشه خاكيها چنان كوچكند كه از ظريف‌ترين پارچه‌ها نيز رد مىشوند ، ولى از طرف ديگر در برابر كوچكترين جريان هوائى ياراى مقاومت ندارند و به همين دليل در اتاق بيشتر و در فضاى باز خيلى كمتر مزاحم مىشوند . به همين علل ايرانى شبهاى تابستان بر بام هموار خانه كه هميشه جريان هوائى در آنجا هست ، مىخوابد . يكى از عوارض خاص كه در هندوستان هم مواردى از آن مشاهده شده اين است كه شخص تازه‌وارد در اولين تابستان اقامتش بيشتر مورد حمله و هجوم پشه‌ها قرار مىگيرد ؛ پشه‌ها خواب و آسايش را بر وى حرام مىكنند ، هر نيشى با خارشى دردناك توأم است ، بدن بقدرى حساس مىشود كه بدون وقفه همه جاى آن را ، حتى آنجا كه نيش حشره‌اى بدان نرسيده است ، مىخاراند ؛ بىقرارى ، كم‌خوابى و خارش تمام‌نشدنى و مداوم باعث