ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

108

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

با پوستين نيز آستر شده است . هرگاه ايرانى بخواهد به حضور رئيس خود شرفياب شود روى همهء لباسهاى خود جبه‌اى نيز از شال ، پارچه يا آغارى به دوش مىاندازد كه از گردن تا پاشنهء او را مىپوشاند و آستينهاى آن چندان بلند است كه حتى دستها را نيز مىتواند در خود پنهان بدارد . فقط بدين ترتيب است كه مطابق با اصول نزاكت مىتوان با بلندمرتبه‌اى ، يا رئيس خود ، ملاقات كرد . حتى اگر كسى خود داراى چنين جبه‌اى نباشد سعى مىكند آن را براى ساعتى چند به امانت بگيرد . شلوارها از پارچه‌اى نخ و ابريشمين است به رنگهاى آبى يا ارغوانى و گل و گشاد دوخته شده تا مانع نشستن به روى زمين نگردد . شلوار را در كمرگاه مىبندند . در قسمت جلو شلوار چاكى تعبيه نشده است ، زيرا ايرانى شرعا موظف است كه فقط چندك زده مثانهء خود را خالى كند . زير شلوارى رواجى ندارد و در نتيجه در حين راه رفتن حتى در زمستان هم برهنگى ساق پاى آنها ديده مىشود . پاها با جورابهاى كوتاهى كه فقط تا قوزك مىرسد پوشيده شده است . جورابها را به ظرافت بسيار مثل شال يا با ميله مىبافند . براى پوشش پا كفش دهان‌گشادى به پا مىكنند كه به هنگام رسيدن به اتاق به سهولت بتوان آن را از پاى بيرون آورد . رسم كفش از پاى درآوردن از آنجا رايج شده است كه ممكن است حيوانى كه از پوست آن كفش را ساخته‌اند نجس بوده و در نتيجهء تماس با آن ، فرش هم نجس بشود . اما شايد علت واقعى آن باشد كه نخواهند فرش در اثر تماس با كفش خراب و ضايع شود . از آن گذشته كفش از پاى بيرون آوردن در اماكن مقدسه ظاهرا رسمى فوق العاده كهن است ؛ بدين ترتيب هم هست كه به حضرت موسى ، هنگام سوزاندن تودهء خار ، يادآورى مىكنند كه كفشهايش را بيرون بياورد . در زمان حال به وزراى مختار اروپائى كه فعلا در ايران بسر مىبرند اجازه داده شده است كه به هنگام شرفيابى كفش بپاى داشته باشند . ولى مع هذا اين مطلب را در يكى از مواد قرارداد صلح تركمنچاى گنجانده‌اند . روحانيون و منشيها دم‌پائيهائى از چرم ساغرى با نوكهائى منقارى شكل و كاملا برگشته به پا مىكنند كه پاشنه‌هائى بسيار بلند و نازك مخروطى شكل دارد ؛ در نتيجه طرز راه رفتن آنها چنان است كه گوئى با چوب پا راه مىروند و تسلط بدان تمرين زياد مىخواهد . معرفى كردن خود درحالىكه دستكش بدست باشد نيز كارى است بىادبانه . ايرانى فقط در حين مسافرت دستكش بدست مىكند و دستكشهاى آنها هرگز چرمى نيست ، بلكه از نخ يا ابريشم است ؛ دستكشهاى ابريشمين را مخصوصا خانمها هنگامى كه در معيت خدمه سوار بر كالسكه از منزل خارج مىشوند بدست مىكنند . صاحب‌منصبان عاليمقام خارجى كه به حضور شاه بار مىيابند قبل از تالار پذيرائى لباس خود را عوض مىكنند و كلاه بلندى كه به دور آن شال