ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
94
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
اگر طرف متصل به فقرات پشت متورم شود ، « ذات العرض » نام دارد . علائم : همگى در سرفه و تنگى نفس مشتركند ؛ امّا مواضع درد ، در هريك فرق دارد : « شوصه » ، درد جميع اقسامش در زير دندههاى كوردنده - كه محاذى ناف تا فم معدهء هستند - و به بيان ديگر در زير حجاب حاجز مىباشد كه اگر ورم در ميان دندهها يا غشاى مجلل باشد ، موضع ورم و در را مىتوان با لمس خارجى حس كرد و نفث - خلط سينه - هم در آن به سرفه دفع نمىشود يا كم و به صعوبت دفع مىشود . در « ذات الجنب صحيح » ، اگر در اطراف حجاب حاجز باشد ، نفس كشيدن ، صعب و سرفه ، بسيار به زحمت است و خوابيدن بر پهلو مقدور نمىشود . و اگر در پردهء مستبطن اضلاع صدرى نفوذ كند ، تنگى نفس بيشتر و سرفه آسانتر و نفث - خلط سينه - هم آسانتر و بيشتر برمىآيد و غالبا مخلوط به خون است ؛ خصوصا كه مادهاش خون باشد و يا اگر چند خلط هستند ، خون بر ساير اخلاط ، غالب باشد . در « ذات الجنب مغالط » ، احساس درد در آنها با لمس خارجى « 1 » مىتوان معلوم نمود و اى بسا ورمى با حمره هم در ظاهر جلو نمايان باشد . در « ذات الصدر » ، دردى شديد از ميانهء سينه تا ترقوه - چنبر گردن - معلوم است . در « ذات العرض » ، احساس درد در ميان شانه مىباشد . علاج : همهء اقسام ، علاجى تقريبا يكسان دارند : روز اول تا سوم : به عنوان منضج ، صافشدهء مطبوخ بهدانه ، بنفشه ، عناب و سپستان را با ترنجبين ، صبح ميل كنند . در روز دوم ، بعد از اينكه منضج مذكور
--> ( 1 ) . يعنى هرجا كه بيمار از نهادن دست در آنجا احساس درد نمود ، ورم در آنجاست ؛ بنابراين ، در « ذات الجنب مغالط » ، بايد در پردههاى عضلات ميان دندهها يا پردهء پوشانندهء دندهها درد حس شود . م .