را از گل و خاك پاك كرده و نشسته ، « 1 » شب تا صبح در هشتاد تا صد مثقال عرق داغ كاسنى يا شاهتره خيسانيده باشند - را با شانزده تا سى دو و مثقال سكنجبين ترش [ يعنى ترشى آن بيشتر باشد ] ممزوج كرده و بياشامند . تبصره : اگر سرفه يا خراش سينه يا امراضى در اعضاى تنفس باشد ، كاسنى را بايد در عرق نيلوفر - به جاى عرق كاسنى يا شاهتره - خيسانيده و با شربت نارنج - به جاى سكنجبين - ممزوج كنند ؛ مگر اينكه سده‌اى باعث يرقان شده باشد كه در اين صورت ، سكنجبين را بايد بدهند . تفتيح سدد : اگر يرقان از نوع سددى يا ورمى - يعنى يك از سه قسم اول - باشد ، بايد اماله و مسهل‌هاى مذكور در سدّه و ورم ماساريقا را به كار ببريم به علاوهء اينكه در اماله‌هاى مذكوره ، ريوند و در مسهل مشروب ، آب كاسنى كه آن را تر و تازه بريده باشند - يا نقوع تا بيست مثقال كاسنى - و نيم تا يك مثقال ريوند را داخل نمايند . فصد : هرگاه ورم كبدى موجب يرقان شده باشد و علامات ، غلبهء خون « 2 » را نشان دهند ، لازم است باسليق دست راست را فصد كنند . در اينجا هم بايد به جهت سلامت عمل ، بعد از اماله و شرب يك يا دو مسهل ، فصد كنند تا از غلبه و فساد صفرا ايمن باشند « 3 » و نبايد پنداشت كه يرقان ، مانع از فصد است . امّا در

--> ( 1 ) . مواد مؤثره و داراى آثار درمانى كه در كاسنى هستند ، بسيار لطيف و بر روى برگ‌هاى آن هستند و به محض تماس با آب ، در آن حلّ مىشوند و لذا در روايت هم از پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - نقل شده كه از شستن كاسنى نهى فرمودند . خلاصة الحكمة ، تأليف عقيلى ، بحث قوانين تركيب ادويه . م . ( 2 ) . علامات غلبهء خون ، عبارتند از : سرخى چهره ، پرخوابى ، خونريزى از بينى يا حيض زياد در زنان ، مصرف زياد اغذيهء خون‌زا چون گوشت و نيز بىكارى و استراحت زياد . م . ( 3 ) . در هر فصدى ، مواد بيرون رگ‌ها به سبب خروج خون از رگ‌ها به درون رگ‌ها مكيده مىشوند تا جاى خالى خون را پر كنند ؛ چون خلأ در بدن محال است و هيچ هوايى در بدن وجود ندارد . و اين عمل ، باعث مىشود مواد موجود در لولهء گوارش كه اخلاط فاسده -