ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى

75

شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )

حاصله در داخل دانه‌ها ، ماده‌اى در عوضش نمىباشد كه دوباره به آنجا بريزد . ضمادات : ضمادهايى كه براى تسكين درد و حبس خون است به اين‌گونه است : دسته‌اى كرّاث - تره - را در پارچه‌اى پيچيده و در زير آتش بپزانند و در هاون له كنند و در شانزده مثقال روغن گل سرخ كه مقل زرد و روغن كوهان شتر ، از هريك سه مثقال در آن حل كرده باشند ، داخل نموده و يك دانه مغز هستهء زردآلوى تلخ و مغز هلوى تلخ محرق را ساييده و با يك يا دو دانه زردهء تخم‌مرغ مخلوط تا مرهم شود و آن را [ هم ] شياف نموده و [ هم ] بر موضع گذارند . در شدت درد ، مىتوان قليلى افيون ، ميعهء سائله ، پيهء مرغابى ، « سفيداب قلعى » و غير اينها را هم داخل نمود . تبصرهء 1 : اگر سائيدنىها را در هاون سربى يا قلعى بسايند كه قوتى از آنها بر دارد ، انفع خواهد بود . تبصرهء 2 : در معالجهء بواسير ؛ خصوصا قسم خونى « 1 » و عنبى از اقسام ثلاثهء « 2 » آن - يعنى عنبى ، ثؤلولى و توثى - اگر قبل از تنقيه و فصد و تدابير مذكوره به ضمادات اقدام كنند يا حجامت نمايند يا زالو افكنند ، باعث مفاسد بسيار و ضعف عضو است و باعث مىشود فضولات سوداوى بدن به آنجا جذب شوند در نتيجه بدتر شود . خلاصه ، در اين بيمارى ، از هرچه كه دافع سوداويت مزاج است و خون

--> ( 1 ) . بواسير ، از سوداى زياد و سوخته در خون ايجاد مىشود . و منظور از بواسير خونى اين است كه ماده‌اش سوداى حاصل از سوختن خون باشد . م . ( 2 ) . بواسير از جهت شكل بر چند قسم است كه سه قسم را مؤلف ذكر نموده است : « عنبى » ، يعنى دانه‌هايش مانند دانهء انگور باشد . « ثؤلولى » ، يعنى دانه‌هايش كوچك و سفت و مانند عدس يا نخود باشد . « توثى » ، يعنى دانه‌هايش دراز و نرم و به شكل توت باشد . طب اكبرى ، چاپ سنگى ، صفحهء 536 .