ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
52
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
فصل اول : علائم امتلاى معده و امعاء قىء ، تهوع ، تلخى يا ترشى دهن - كه تلخى علامت امتلاى صفراوى و ترشى ، علامت امتلاى بلغمى است - ، زلق المعده ، نفخ ، بىاشتهائى و درد معده ، از علائم انواع امتلاءات معدى است . و اسهال و پيچ شكم و دفع غذاى هضم نيافته ، درد رودهها و وجود كرم در مدفوع ، از علائم انواع امتلاءات معائى است . و هيضه ، از علائم امتلاى معده و امعاء هر دو است . فصل دوم : علائم امتلاى دماغ اگر امتلائى در چشم و گوش نباشد ، علائمى چون رطوبات نازله از منافذ و مجارى - يعنى سوراخهاى گوش ، بينى ، چشم و بيخ گلو - و نيز سنگينى و درد و سرگيجه ، علامت امتلاى دماغ هستند كه اگر مادهاش به چشم بريزد ، با توجه به علائمى كه در امتلاى چشم خواهد آمد ، نوع مادهاش را مىتوان تشخيص داد . فصل سوم : علائم امتلاى چشم اگر علائم امتلاى سر ، با رمص زياد در چشم و آبريزش چشم و چسبيدگى پلكها در خواب باشد ، دليل امتلاى خود چشم است و از رنگ سفيده و پلكها معلوم مىشود كه از چه خلط است : اگر قرمزى باشد ، دليل غلبه و امتلاى خون است . اگر زردى باشد ، دليل امتلاى صفرا است . اگر سفيدى و با انتفاخ - يعنى پف كردن - باشد ، دليل امتلاى بلغمى است . و اگر با تيرگى و خشكى باشد ، دليل سوداء است .