فصل چهارم : علائم امراض امتلائيهء نزله‌اى اگر مادهء موجدهء امتلاى سر ريزش كند ، امراض گوناگونى برحسب محل توجه يا ريزش نزله ايجاد مىكند : هرگاه با سنگينى سر ، خارش در گوش و آوازهاى پريدن زنبور و مگس يا صوت طبل در گوش باشد و چركش زايد بر حالت عادى باشد ، دليل امتلا و توجه « 1 » ماده به گوش است . هرگاه امتلاى سر ، با تنگى سينه و نفس زدن زايد بر حالت عادى در حركت و خارش و سوزش اندرون قصبهء ريه باشد ، دليل بر توجه ماده به ريه و اعضاى سينه مىباشد . هرگاه در صورت امتلاى سر ، خدر [ يعنى سستى اندام‌ها و بىحسى آن‌ها ] يا سستى و خواب رفتن در اعضاى پشت - مانند پس سر - و گردن و بازوها تا گمرگاه و پاها باشد ، دليل توجه ماده به نخاع و اعصاب است و احتمال مىرود كه استرخاء و فلج يا تشنج يا حدوث امراض در خود دماغ يا اعضاى مجاورش از قبيل صرع ، لقوه ، سكته ، رعشه يا خلل در حواس ، از اختلاط عقل و رعونت و ماليخوليا - برحسب تقاضاى ماده و استعداد قبول - عارض شود ؛ يا با ردّ كردن ماده به اعضاى مجاوره يا بعيده يا خادم‌هاى دماغ - كه اعصاب باشند - عوارضش را بنماياند .

--> ( 1 ) . اگر اين عوارض بدون درد باشد ، صرف توجه ماده است ؛ امّا اگر درد ، اورام يا عوارض ديگر بروز كند ، علامت ريزش ماده به عضو و محتاج علاج است ؛ بنابراين ، توجه و ريزش ، دو درجه از نزله مىباشد كه هريك علائمى دارند و اولى ، ساده‌تر و زود علاج‌تر مىباشد و در صورت تهاون در علاج توجه ، به ريزش مىانجامد كه اگر در علاج ريزش كوتاهى شود ، باعث مفاسد است ؛ مثلا سردردى كه دائمى است يا بعد از حمام يا حركات تند و سنگين و خصوصا متمايل به پيشانى ايجاد مىشود ، اگر معالجه نشود ، يكى از مفاسدش خونريزى از بينى است ؛ خصوصا اگر در حين بروز سردرد ، خارش و سوزشى در پيشانى و بالاتر از آن در درون باشد و جلوى وقوع خونريزى از بينى را با فصد و اصلاح آن ننمايند .