فصل دوم : معرفى امراض معديّهء امتلائيّه اگر اتفاق افتادن اسباب فساد اغذيه و فضول در معده به‌طور گاهگاهى باشد ، غالبا طبيعت توان اصلاح مفاسد آن را دارد ؛ امّا اگر اين سوء هضم به طور مكرر اتفاق بيفتد ، طبيعت نمىتواند بدون تدابير مخصوصه ، مفاسد آن را اصلاح كند لذا بيماريهاى گوناگونى در معده مانند تهوع و قىءهاى صفراوى و بلغمى و زلق المعده و هيضه و نفخه و درد شكم ايجاد مىكند كه سبب بسيارى از آنها همان تخمه - يعنى هضم نشدن غذا - مىباشد كه در معده‌هاى قوى الحرارة ، ايجاد دخانيت غذا و در معده‌هاى ضعيف الحرارة ، ايجاد حموضت و ترشى و بدگوارى مىكند . فصل سوّم : معرفى انواع ديگر امراض مترتب بر امتلاى معده ريزش فضولات و اغذيهء فاسده از معده به روده‌ها باعث زلق الامعاء ، خلفه ، زحير ، قولنج‌هاى ريحى و ثفلى ، ايلاوس ، بواسير و . . . مىشود . و اگر عفونتى در آن فضول پيدا شود ، انواع كرمهاى كوچك و بزرگ را ايجاد مىكند . و اگر به اعضاى مجاور مثل قطن - كه كمرگاه گويند - ، عجز ، مفاصل و اطراف [ بدن ، يعنى دست‌ها و پاها ] ترشح كند و بريزد ، دردهاى كمر و پشت ايجاد مىكند و كم‌كم در اثر سوء تدبير ، به مفصل ورك منتقل مىشود و از آنجا اگر نزول به عرق النسا كند ، اسباب فساد خون آن مواضع مىشود و عرق النسا و دردها ورمى و غير ورمى زانو ايجاد مىكند و بيمار را زمين‌گير مىكند . و اگر از اين اعضا به مفصل قدم و ابهام [ يعنى شصت پا ] بريزد ، نقرس ورمى يا بدون ورم ايجاد مىكند و باعث فساد انگشتان پاها مىشود يا در اثر سوء تدبير ، به داخس و سقاقلوس مىانجامد . گاهى هم از همان معده و امعاء به بيضه‌ها منتقل مىشود و باعث ورم آن اعضاء مىشود .