ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى

40

شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )

خودشان طريقهء لازم جهت اعادهء صحت خود را مجملا مىدانند ؛ چنان كه گربه ، درد سرش را با خوردن علف زايل مىكند و درد شكمش را به قىء ، تسكين مىبخشد . همچنين اكثر پرندگان ، خاصّه مرغان ساكن در سواحل دريا به خوردن آب دريا اسهال مىكنند يا به كمك منقارشان آب دريا را از راه دبر داخل بدن مىكنند تا رفع قولنج و درد شكم ايشان شود . و نيز مشاهده شده كه كلاغ سياه و سفيدى كه در دار المرز به « دار قاز » مشهور است با خوردن « مازو » كرم شكم خود را مىكشد . بنابراين ، انسان كه امراض وى - به سبب فراوانى خودشان و نيز به سبب لطافت بدن او و كثرت و تنوّع اغذيه و اشربه كه هريك عوارض ويژهء خود دارند - متنوع‌تر است ، نياز بيشترى به دانش استرداد صحت زايله دارد كه در آن دانش ، انواع امراض و اسباب و علاجات هريك تفصيلا مورد گفتگو قرار گيرد . دانستن اين امور و متعلقات آن و علم عملى كردن آنها را « طب » « 1 » و دانندهء علم و عمل را « طبيب » ناميده‌اند . مقدمه آنچه در اين رساله نگاشته مىشود ، يك دورهء « علم الامراض الامتلائيه » است كه به تفصيل از اسباب حدوث و عوارض و امراض تابعهء امتلاءات گوناگون و علاج آنها سخن مىگويد ؛ هم به اسباب ايجاد و تشديد و نيز عارضه آفرينىهاى اين امراض اشاره مىكند و هم طريقهء علاج آن‌ها را بعد از وقوع در آن‌ها مىآموزاند . بنابراين ، اين مختصر ، در عين سهولت و اجمالش جامع تفصيل است كه « قربة الى اللّه » نوشته شده تا سبب ابتلا به اين امراض را به آسانى معرفى كند و اقدام مقتضى جهت درمان آن‌ها را به توفيق و استعانت خداوند متعال ياد دهد .

--> ( 1 ) . مولف براساس ظاهر اين تعريف ، حفظ صحت را جزء دانش طب نمىداند ؛ امّا در رسالهء منظومى كه در كليات طب نگاشته‌اند ، طب را به نظرى و عملى تقسيم كرده و تصريح مىكند كه طب عملى بر دو قسمت است ؛ يكى علم حفظ صحت و يكى علم استرداد صحت زايله . م .