بخش اول : چيستى امراض امتلائيه و اسباب كلى آنها امراض امتلائيه ، امراضى هستند كه سبب عروض و حدوثش ، پرى اجزاى بدن باشد . اسباب جميع امراض امتلائيه ، شش چيز است : چهار چيزش اخلاط چهارگانه ، يعنى خون ، صفراء سوداء و بلغم است . پنجم ، أبخره و رياحى است كه از آن چهار چيز يا غير آنها در بدن حاصل مىشود و در مجارى ، صعود يا نفوذ كرده يا در فضاهاى خالى بدن محتبس شود . ششم ، فضول و زيادتى است كه از غذاها يا فضول يا رطوبات زائدهء آنها و از نوشيدنىها و ميوه‌ها و سوء ترتيب در خوردن و آشاميدن آن‌ها ، ابتدا در فضاها و اوعيهء بدن ، فورا يا به تدريج ايجاد مىشوند و از اجتماع و تراكم و عفونت‌هاى آنها ، كرم‌ها يا سنگ‌ها تولد مىيابد ، يا دردهاى باطنى ، اورام مختلف ، از جا دررفتگىها ، يا اجتماع آب‌ها و رطوبات در اوعيه و مواضع خاليه و غيرها حاصل مىشود . خلاصه ، به مقتضاى آنچه تحقيق و فحص شده ، جميع امتلاءات و زوايدى كه در ظاهر يا باطن بدن حاصل مىشود ، از اين شش چيز ، خارج نيست ؛ پس بر طبيب لازم است كه امراض امتلائيه را به ضد آنها دفع كند و آن پرى را از بدن اخراج نمايد تا بدن از آن پرى خالى شود و عوارض آن امتلا و پرى زايل شود .