ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
26
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
گرسنگى و تشنگى شديد برايشان عارض نشده غذائى بخورند و بعد از گرسنگى شديد و تشنگى صادقه هم از رژيم غذائى و نوشيدنى ويژهء خود استفاده كنند . علاج ورميّه : علاج اين تب ، همان علاج اورام و دماميل ، است ، يعنى فصد كنند و بين قلب و موضع ورم را تبريد كرده و از ضمادات مفجّره و محلّله ، برحسب مرحلهاى كه ورم در آن است استفاده كنند . علاج قشفيّه : اين تب ، در اثر چرك بودن بدن ايجاد مىشود و لذا درمانش هم همان تنظيف و اغذيهء مرطّبهء مبرده به جهت اطفاى حرارت و التهاب درونى است . علاج حرّيّه : اين تب ، در اثر حرارت آفتاب يا آتش يا حمام يا أهويهء حارّه كه موجب گرمى در ارواح نفسانيه يا ارواح حيوانيهء قلبيه است ايجاد مىشود ؛ بنابراين ، عمده در علاج آن ، همان استبدال سبب اصلى تب است . علاج استحصافيّه : اين تب ، در اثر تنگ شدن منافذ پوست و احتباس ابخرهيى كه از اين منافذ به تحليل مىرفتهاند در باطن مىباشد كه بايد با پوشانيدن بدن با لحاف و پوستين و نوشانيدن مشروبات معرّقه و در برخى موارد به كمك حمام ، درمان نمود . فصل دوم : تبهاى خلطيّه : تبهاى خلطيه ، به اقتضاى چهارگانه بودن اخلاط ، چهار نوع مىباشند : صفراوى ، بلغمى ، خونى و سوداوى كه اينها را « اجناس مفرده » مىنامند . و اگر مادهء تب ، مركب از دو خلط يا بيشتر باشد ، آن را « مركبه » نامند . اجناس مفرده : جنس اول : تبهاى خونى : تبهاى خونى ، كلا دو قسم مىباشند ؛ زيرا حرارت غريبهء موجوهء تب يا موجب غليان و جوشش خون است كه « غليانى » نام دارد و يا علاوه بر آن ، به تعفن خون مىانجامد كه « عفنيه » نام دارد . الف ) : سوناخس ( غليانى ) : اين تب به جهاتى منحصر در خون است و با عفنيه ، افتراقات و اشتراكاتى دارد . علاج : اساس در ميان اين تب ، تنقيه ، تطفيه و فصد است . و اگر تا سه چهار روز بهبودى حاصل نشد ، احتمال انتقال به عفنيه وجود دارد كه بايد آمادگىهاى لازم در طبيب باشد كه تدابير ويژه را به كار بندد و نحوهء مناسبى از درمان را به كار برد . تبصرة : سوناخس ، يقينا تا روز هفتم قطع مىشود و اگر ادامه يافت ، با تزايد در احوال و انتقال به عفنيه همراه است . ب ) : مطبقه ( عفونى ) : اين تب ، به متناقصه ، متزايده و متساويه تقسيم مىشود كه هر يك از اين سه قسم مىتوانند از غليان خون يا يكى از تبهاى يوميه منتقل شده باشد و يا مستقيما در خون ايجاد شده باشد . علاج مشترك : تمام اقسام اين تب با تفاوتى مختصر ، در معالجه شريكند ؛ يعنى تا