ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى

27

شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )

روز هفتم بايد همان تدابير غليانى را ملحوظ دارند و پس از آن به تنقيه‌هاى مناسبه تا روز دهم ادامه دهند و پس از آن به فصد و در صورت تحمل مريض ، به نوشيدنى مسهل بپردازند . تبصرهء 2 : تدابير بهبوديافتگان : تدابير لازم براى تقويت قلب و اصلاح معده و كبد و اطفاى حرارت مصروف دارند و از اغذيهء ممنوعه پرهيز كرده و بعد از قطع تب استحمام كنند و البته مراعات لازم را هنگام خروج از حمام بنمايد . جنس دوم : تب‌هاى صفراويه : يعنى حرارت معفّنه ، به اخلاط صفراويه آويخته شده باشد كه برحسب نوع ماده در خلوص و عدم خلوص و محل تعفن آن ، انواعى است : الف ) : لازمه ( غب لازم - خالص يا غير خالص - و محرقه ) : اگر صفرا در رگ‌هاى حوالى قلب متعفن شود ، تب محرقه و اگر در ساير عروق متعفن شود ، غبّ لازم ايجاد مىشود . لزوم تب و عدم انقطاع آن با تلخى دهان و حرارت گدازنده از علائم اين تب‌ها است كه در محرقه ، اشتداد بيشترى دارد ؛ امّا در غير آن ، عوارضش يك روز انتقاص دارد و يك روز اشتداد . علاج : بايد بدن را از فضول صفراوى تنقيه كنند و اطليهء مبرّده را بر سينه‌اش افكنده و در صورت ضرورت ، حجامتى از ساق پاى راست كنند ؛ امّا فصد ضرورت ندارد . تبصره : رنگ‌هاى قاروره و نحوهء دلالت آنها بر مرحلهء بيمارى و مسير درمان . تكمله : تدابير بهبوديافتگان ؛ كه همان تدابير بهبوديافتگان از مطبقه است . ب ) : غب دايرهء خالصه : عوارض اين تب - لرز ، قشعريره ، احيانا صداع و عطش - در صورت امتلاى فم معده فورا بروز مىكند و گرنه امكان دارد تدريجا بروز كند . علاج : مانند لازمه ، و بلكه آسانتر است ؛ زيرا نوبه‌اى است و نوبه‌اش هم كوتاه و زمان استراحت مريض طولانى است كه در اين فرصت ، به خوبى مىتوان با تنقيهء معده - باقىء - و منضجات و ساير تدابير لازمه ، بيمار را بهبودى بخشيد . و در صورت عدم انقطاع نوبه‌ها ، بايد بعد از نوبهء سوم ، تنقيه‌ها را قوى و قويتر نموده و در صورت امتداد تا نوبهء پنجم ، به كمك « جوهر گنه‌گنه » آن را ريشه‌كن سازند . تبصره : تدابير بهبوديافتگان : نوشيدن مايعات خنك‌كنندهء بدن به جهت عدم عود نوبه لازم است . و در صورت ضرورت ، حتى فصد هم بكنند تا ديگر برنگردد . و نيز از اغذيهء مناسبه‌اى كه در عين اينكه مقوى هستند داراى ترشى هم باشند استفاده كنند . ج ) : غبّ غير خالص ( دايرهء لازمه ) : اين تب ، به واسطهء ادخال بلغم در صفرا ايجاد مىشود كه باعث غلظت صفرا شده و لذا زمان نوبه‌اش طولانى است و اى بسا دورهء تب تا سى و چهل روز كشيده شده است . علاج : اگر همان تدابير دايرهء خالصه را با مختصرى تغييرات كه مقتضاى تركيب بلغم با صفراست به كار برند ، بهبودى از اين بيمارى هم حاصل مىشود .