ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
20
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
فصل چهارم : زلق المعدة و الامعاء ، زحير و خلفه : تعريف اين سه بيمارى و سببيت اجتماع فضول حاصل از امتلاى معده و امعاء براى آنها و وجوه شباهت و تفاوت آنها و تقسيم زحير به صادق و كاذب . علاج : اين سه بيمارى ، در معالجه شريكند و تفاوتى اندك دارند : تا روز هفتم بايد از مطبوخات مشترك و احيانا ويژهء هريك استفاده كرد و امالههاى لازمه را به كار برد . اگر تا روز هفتم نتوانستيم بيمارى را معالجه كنيم ، از « مسهل مزلق مشروب » استفاده شود و اگر ورم احشاء يا حرارت مزاجيه در بيمار باشد ، « فلوس مزلقى » به جاى آن بياشامد . و در صورتى كه باز هم رفع بيمارى نشود ، از سايه تدابير مذكوره استفاده كند . تتمه : درمان خراش و ريزش چرك و خون از رودهها : اين حالت ، از عوارض امراض مذكوره است كه برحسب علائم ويژه ، بايد تشخيص داد كه اين چرك و خون در اثر زخم در چه بخشى از دستگاه گوارش است و سپس به درمان آن برحسب نياز ، از مسهلات مشروبهء مغرّيه و احيانا فصد پرداخت . فصل پنجم : قولنج و ايلاوس : تعريف قولنج و ايلاوس و علائم مشتركهء آنها و علامت ويژهء هريك و علامت نوع ريحى احتباس . علاج : همگى در علاج شبيه به هم هستند . و اصل علاج آنها اخراج فضول حبس شده است كه با ملين ، شياف ، اماله و مسهل نوشيدنى صورت مىگيرد كه بعضا خودشان درجاتى در قوت و ضعف دارند . و اگر بعد از دو سه روز اثرى از اينها يافته نشد ، از « سفوف مقلياثا » و « سفوف خرنوب » و . . . كه مجرب هم هستند استفاده كرد . تبصره : برنامهء غذائى زمان كسالت و نقاهت مبتلايان : پرهيزهاى لازم و غذاهاى روزهاى شرب منضج و مسهل و غذاهاى ايام بهبودى و برخى ادويهء مثبّتهء بهبودى . فايده : چند قانون كلى در تجويز ادويه : نحوهء درمان شيرخواران و ميزان ادويه در سنين مختلف . تتمه : احتباسات ورميّه ؛ يعنى ورمى باعث احتباس شده باشد . كه با فصد درمان مىشود . فصل ششم : بواسير : علاج : ابتدا بايد بيمار را با مليناتى تنقيه نمود و سپس به فصد - و در صورت ضرورت ، افكندن زالو بر موضع بواسير - اقدام كرده و نيز از اضمدهاى كه براى تسكين درد و حبس خون است استفاده كنند ؛ منتهى قبل از تنقيه و فصد نبايد به حجامت كردن يا افكندن زالو يا ضماد كردن دست زد ؛ و در همه حال بايد از مولّدات سودا پرهيز كرده و در اخراج فضول سوداويه از هر راه ممكن بكوشند .