ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى

104

شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )

روز پنجم ، در صورت اشتداد ورم ، اعادهء فصد كنند . و اين‌بار ، اگر بيضهء چپ ورم دارد ، حتى المقدور از باسليق چپ و اگر بيضهء راست ورم دارد ، از باسليق راست خون بگيرند « 1 » ؛ امّا اگر اشتداد چندان يا دمويتى ندارد ، اين فصد دوم لازم نيست . تبصره : اگر عوارض ، دلالت بر كم بودن خون هم باشد ، باز هم احتياطا در هفتم يا نهم يا يازدهم بيمار را فصد كنند ؛ زيرا در صورت سستى كردن ، احتمال تجمع و انفجار و چرك كردن دارد و موجب زحمت زيادى مىشود . حجامت و افكندن زالو : بسا مىشود كه توسط دو فصد مذكوره و تنقيه‌ها ، باز هم ورم باقى مىماند . در اين صورت ، موضع عجز و عصعص - كه عامه ، كمرگاه و بالاترش را چهاربند كمر مىنامند - را حجامت كنند ؛ به اين نحو كه محل را به قوت بادكش كنند و وقتى گوشت بالا آمد ، از نه تا بيست عدد زالو - به قدر ضرورت و كم كردن خون - بر آن موضع بيندازند و بعد از افتادن زالوها ، دوباره محل را بادكش كنند تا خون مجذوب درنيامده كاملا برآيد . نكتهء مهم : تا ممكن است ، به افكندن زالو و زدن تيغ و خلاصه ايجاد كردن جراحت و چرك در ورم بيضه‌ها دست نزنند ؛ زيرا اين عضو ، سست و پر رطوبت است و مستعد فساد و تضييع مىباشد و مواد [ فاسده از جاهاى مختلف بدن ] به سرعت به آن توجه كرده و نزول مىنمايند . اطليه و اضمده : از ابتدا تا زمان تزيّد و اشتداد ، بايد رادعات ، مانند گل ارمنى ، شياف ماميثا ، آب هميشه بهار ، آب گشنيز تر ، تاجزيرى و آبش و سركه و امثال آن را مكرر بمالند و در تزيّد و اشتداد ، لعاب بزرگ ، شنبليله و تخم مرو را با رادعات مخلوط كرده و بمالند . در انتها و انحطاط هم اقتصار بر محلّلات ، مانند بابونه ، تخم لاك‌پشت ، مغز اكليل الملك ، بوره ، نطرون و امثال آن را با سركه بمالند .

--> ( 1 ) . دليل اين گونهء خاص از فصد ، در تعليقهء گذشت . م .