تبصره : اگر عروق و اعماق بدن پر از اخلاط [ زائد يا فاسد ] باشند كه با اين تنقيه‌هاى جزئيه نقاى تامى حاصل نشود ، لازم است كه ماء الجبن « 1 » را از بيست تا سى روز تجويز كنند و در ضمن شرب آن ، هر هشت روز يك دفعه مسهل مشروب مناسب « 2 » يا امالهء فلوس‌دار به كار برند تا مواد مختفى در اعماق را كاملا دفع كند . فايده : علاج خيارك : بسيار اتفاق افتاده كه اورام حالب و حوالى آن هم - كه عامه خيارك مىنامند - به همين فصد و جذب خون به خلاف جهت ورم و تنقيه ، تحليل رفته و به انضاج و انفجار نرسيده است . فصل چهارم : ضعف انتشار ، سرعت انزال ؛ قلت ، رقت و يا غلظت منى بيشتر اين عوارض ، از سوء هضم و تراكم فضول در بدن حاصل مىشود ؛ خصوصا اينكه به سبب ضعف در قلب يا دماغ به هم رسند . تدابير مشترك علاجيّه : اگر امتلائى در بدن بيمار وجود دارد ، بايد در رفع امتلاء و تنقيهء بدن از فضول متراكمه و ايجاد خلط « 3 » صالح كوشيد . اگر سوء مزاجى وجود دارد ، به تنقيه يا تبديل مزاج ، آن را به اعتدال آورند . علامت امتلاء ، تحقيق در تدابير مقدم « 4 » ، دفع نكردن فضول ، ضعف و طپش

--> ( 1 ) . ماء الجبن در اينجا ، حكم منضج را دارد و همهء اخلاط را از هر نوع كه باشد نضج مىدهد . م . ( 2 ) . برحسب هر خلطى كه غالب است ، مسهلى كه مناسب اخراج آن خلط است بايد به كار برد . لازم به ذكر است كه قواعد صرف مسهلات و نوع مناسب هريك از اخلاط ، در ابتداى كتاب « ميزان الطب » به‌طور مختصر و مفيد ذكر شده است . م . ( 3 ) . اغذيه‌يى چون تخم‌مرغ ، گوشت ، نان غير فطير و برنج خوب و مرغ ، خلط صالح توليد مىكنند . م . ( 4 ) . يعنى تا قبل از ابتلا به اين امراض ، چه نوع تدابيرى در خوراك ، خواب و كار و زندگى او حاكم بوده است ؛ مثلا بىكارى و پرخورى ، مولد بلغم و مواد فضليّه و غذاهاى هضم نشده و انبار شده در بدن مىشود . م .