وى خلط غليظ بلغمى بود كه در عروق خشك گرديده باشد يا خلط سوداوى يا مركب از هر دو كه طبيعت باذن خالقها تعالى الحساسة الجلد به ظاهر بشره مندفع ساخته باشد هذا اكنون بايد دانست كه علت مسطوره على حسب اختلاف ماده باشكال مختلفه و انواع متنوعه بمنصه ظهور مىرسد چه بعضى از ان غائر و به گوشت و فرورفته و بعضى كبير الحجم متشقق الوسط مستدير الشكل ذوشظايا كثيره و بعضى متعلق و بعضى عظيم الراس مشتدق الاصول و بعضى دراز معوج و بعضى متعرج كه ما تحت وى مده باشد مىباشد و اول را منكوسه و دوم را متشققه و سوم را متعلقه و چهارم را مسمارى و پنجم را قرون و ششم را طرسيوس نامند و قسمىست از منكوسه كه ابيض اللون و مدور باشد و ويرا على ما يجيئ فى باب الجيم بعون اللّه العليم مامير گويند و عند البعض منكوسه عبارت از انست كه اصل وى ذوشظايا بود و وجه تسميهء هريكى از ان به لحاظ شكل و هيئت آن بر طبع سليم و فهم مستقيم مخفى و محتجب نيست و مسمارى بر نوع از مورسرج نيز اطلاق يابد انتباه اگرچه بعضى از اقسام مذكوره را اطبا باسم خاص موسوم نه‌ساخته‌اند امّا اگر باسامى مسطوره موسوم سازند بعيد نيست فافهم و هر اسمى كه ازين اسامى در عرف اطبا اشتهار يافته در جايگاه خود ان شاء الله تعالى مذكور خواهد شد و ثولولى باضافة تحتانى نسبت بر سبيل اشتراك لفظى تارة على ما ذكرنا فى محلّه بر نوعى از بواسير و أخرى على ما سيجئ ان شاء الله تعالى بر قسمى از مورسرج كه بفلكى اشتهار دارد اطلاق يابد فصل دوم در مثلثه با قاف و فيه مرض واحد ثقل اللسان و صلبية و كذلك وجه تسمية غنى عن البيان آنست كه بسببى از اسباب چون استيلاء سوء مزاج حار بافراط در عضلات زبان بنهجى كه بافناء رطوبات آن و احداث تشنج استفراغى در ان انجامد و استرخاء خاص كه باسباب مسترخيه بلسان انسان عروض نمايد و استرخاء زبان كه بمشاركت دماغ‌ست دست دهد و تشنج آن كه بنا بر گرد آمدن رطوبة بر وى صورت پذيرد و انصباب فضول دماغيه عقب سرسام يا برسام كه بسرسام مودى شود بطريق بحران بر زبان و قصر رباط ما تحت اللسان خلقى باشد يا بسبب اندمال قرحهء آن و ورم صلب زبان ابتدائى باشد يا بانتقال آماس ديگر و گسستگى عصبهء محركه لسان بواسطهء وقوع ضربه يا سقطه بر سر آدمى قادر بر كلام و افصاح حروف بالتمام نباشد و لاغرى زبان و سلامت حواس انسان و بلادت حركات معه سيلان لعاب پىدرپى و احساس گرانى زبان معه تغير حركت ارادى وى و تقدم سرسام و كوتهى رباط ما لا كلام و وجود صلابت بيشك و تقدم وقوع ضربه يا سقطه يك‌به‌يك بر ان شاهد باشد انتباه گاهى