محمد صادق على خان

93

مخازن التعليم ( فارسى )

ماده او مستدير جهت حصاة زنان مجرب است و نر او به شكل بلوط جهت حصاة مردان در اول گرم و در دوم خشك گويند معتدل است مدر بول و مانع تولد حصاة و از يك دانگ تا نيم مثقال با پنجاه مثقال آب مفتت سنگ گرده و مثانه است بدانكه حجر اليهود بالاتفاق مفتت سنگ گرده است ليكن در تفتت سنگ مثانه اختلاف است جماعت كثير منكراند و قدر شربتش از يك دانگ تا نيم مثقال و مضر معده و سپرز و مصلحش تخم كرفس و گويند مضر جگر و مصلحش صمغ است حسك به فارسى خارخسك و بهندى گوكهرو نامند برى و بستانى مىباشد بستانى بهتر است ثمر صلب و سه پهلودار مركب القوى و خشكى او غالب و جالى و مدر بول و مسكن درد مثانه و افزاينده منى و مفتت حصاة و منضج و رادع و ملين و رافع قولنج حار بغايت مؤثر چون نخود را در آب تازه او مكرر پرورده كنند در تقويت باه بيعديل است و مضر سر و مصلحش بادام و قدر شربتش تا پنج درم حضض بهندى رسوت نامند مكى و هندى مىباشد و آن عصارهء برگ و تخم نباتيست خارناك قريب سه درع بهترين او بيرون زرد مايل بسياهى و درونش مايل بسرخى و او معتدل در حرارت و برودت و در دوم خشك قابض و رادع و محلل و مبرّد و آشاميدن او جهت اورام باطنى و اسهال و احتباس خون و نفث الدم سينه و سرفه و ادرار حيض و بواسير و درد جگر و غرغرهء او جهت ورم حلق و مضمضه او جهت تقويت لثه و قطور او جهت چرك گوش و ضماد او جهت شقاق مقعد و و اخس و اورام و منع نزلات و اكتحال او جهت جرب و حكه و سلاق و ضعف بصر و دمعه و رمد و منع نزله نافع و قدر شربتش از نيم مثقال تا يك درم و مضر سپرز و مصلحش انيسون و بدلش حضض هنديست و آن عصارهء فيل زهرج است و در جميع افعال قويتر از حضض عربى است مگر در ردع و او سياه‌تر از حضض مكى مىباشد حلبه در هندى متيهى نامند از حبوب معروفه است و قوتش تا دو سال باقىست در اول دوم گرم و در اول خشك منضج و مبهى و مقوى ريه و با رطوبات فضليه و چون با شهد طبخ دهند مسهل و منقى امعا