محمد صادق على خان
74
مخازن التعليم ( فارسى )
زرك نامند در دوم سرد و خشك و با قوت قابضه و مقوى معده و جگر و دل و مانع ريختن مواد باعضاء قاطع صفرا و تشنگى و با ادويه حاره خوشبو مثل سنبل و امثال آن مفتح سده جگر و مقوى جگر سردتر و آب او مانع قى و با زعفران جهت صلابت جگر نافع و شربت او كه آب زرشك و آب سيب برابر و آب ليمو نصف آب زرشك و با شكر بقوام آورند جهت رفع سموم قتاله و خفقان و ضعف اشتها مجرب دانستهاند و مولد ريح و مصلحش قرنفل و قابض طبع و مصلح او شكر و شيرينها و بدل او مثلش گل سرخ و دو ثلث آن صندل سفيد است و قدر شربت از آب او تا بست مثقال و از جرمش تا پانزده مثقال و از دانهء او تا سه مثقال آبنج به فارسى انبه و نغزك و در هندى آنب نامند ثمر درختى مشهور است كه از اول تكون تا رسيدن سبز است و بعد از رسيدن زرد مىشود و در دوم گرم و در سيوم خشك و گويند نارسيده او در اول سرد است و بهترين او شيرين و بىريشه كه شيرهء رقيق داشته باشد و رسيده بود جهت منع خفقان و درد سربارد و بواسير مفيد و در تقويت باه و گرده و معده و كثرت غذا و تسمين بدن و تلئين طبع و نيكو كردن رنگ رخساره در تجربه اوستاد رسيده و ترش او افزاينده اخلاط ثلثه و جهت قطع طحال و برانگيختن اشتها و ريزانيدن سنگ گرده و مثانه و خاكستر چوب آن جهت نزف الدم و طلائ شاخ و برگ او برائ دراز كردن و سياه داشتن مو نافع و پوست ساق و بيخ او سرد و قابض و برگ او هاضم و قابض و گل او كه مول نامند سرد و خشك و بسيار خوشبو است قابض و دافع فساد خون و بلغم و صفرا و خسته بريان كرده او قابض و مقوى معده و دافع صفراست و مضعف جگر و مصلح آن مويز و نزد استاد شير و خسته او مصلح اوست و نزد حضرت جدى غفر اللّه له مصلح گرمى آن ماست و آب سرد و افشرده فالسه است و نيكوترين استعمال آن آنست كه در آب يا برف سرد كرده بخورند و در موسم