محسوس شود و دلالت كند بر اعتدال حرارت و برودت و بر همين قياس بود حال دلالت اضداد و معتدلهاى اقسام اجناس ديگر در زيادتى و كمى و اعتدال عريض آنست كه اجزائ نبض در عرض و پهنائى اصابع زياده از معتدل محسوس شود و دلالت كند بر زيادتى رطوبت ضيق آنست كه ضد عريض بود معتدل و آن متوسط بود ميان هر دو مشرف آنست كه اجزاء نبض در ارتفاع اكثر محسوس شود و آن دلالت بر زيادتى حرارت كند منخفص ضد مشرف بود معتدل و آن متوسط بود جنس دوم كيفيت قرع نبض و آن سه قسم است قوى و ضعيف و معتدل قوى آنست كه سخت بكوبد سر انگشتان را و دلالت كند بر شدت قوة حيوانى ضعيف ضد آن معتدل متوسط بود جنس سوم زمان حركت بود و آن نيز سه قسم است سريع بطى معتدل سريع آنست كه زمان حركت او نهايت كوتاه باشد و دلالت كند بر زيادتى حرارت بطى ضد آن بود معتدل متوسط بود جنس چهارم قوام آله بود و آن نيز بر سه قسم است صلب ليّن معتدل صلب آنست كه فرونشود هرگاه غمز كرده شود سرانگشتان بر وى و دلالت كند بر يبوست ليّن ضد آن معتدل متوسط بود جنس پنجم زمان سكون است و آن نيز بر سه قسم است متواتر متفاوت معتدل متواتر آنست كه زمانه سكون او كوتاه بود و دلالت كند بر زياده‌تر حرارت از سرعت و ضعف قوت حيوانى متفاوت ضد آن معتدل متوسط بود جنس ششم ملمس آله و آن نيز سه قسم است حار بارد معتدل حار آنست كه وقت حركت نبض گرم محسوس شود و دلالت كند بر گرمى خون و روح كه در عروق است بارد ضد آن معتدل متوسط بود جنس هفتم ماخوذ است از مقدار آنچه در آله بود از رطوبت و آن نيز بر سه قسم است ممتلى و خالى و معتدل ممتلى آنست كه اندرون عرق رطوبت زايد از حد اعتدال محسوس شود و سبب آن كثرت خون و روح بود خالى ضد آن معتدل متوسط بود جنس هشتم استوا در احوال آله