بود و يا مضاد طبيعت و تغيرات طبعى تغيرات فصلى بود كه آن ربيع و صيف و خريف و شتا است ربيع نزد اطبا آنست كه در اشجار و شگوفه و ثمار نشو و نما ظاهر شود و موسم بهار عبارت از همين است و او معتدل و اصح فصول‌ست صيف آنست كه گرما درو غلبه كند و مزاج آن حار يابس ست خريف آنست كه تغير اشجار و ثمار و سقوط اوراق در آن ظاهر شود و مزاج آن بارد يابس ست و اين بدترين فصول است شتا آنست كه سرما در آن غالب شود و مزاج آن بارد رطب ست هر فصلى از فصول پيدا مىكند امراض مناسبه طبع خود را و زائل مىكند امراض مضاد طبع خود را تغيرات غير طبعى كه مضاد طبيعت بود يا از اسباب سماوى بود يا از اسباب ارضى امّا اسباب سماوى چنان كه گرمى در هوا مىشود وقت جمع شدن بسيارى از ستارهاى بزرگ درخشنده با آفتاب و اما اسباب ارضى بسبب اختلاف مساكن مىباشد و مختلف مىشود مساكن يا بسبب نزديكى و دورى از خط استوا و يا بسبب مجاورت جبال و يا بحار و مانند آن و اما تغيرات مضاد مجرى طبعى مانند وباست دوم از سته ضروريه ماكول و مشروبست هر چيزى كه وارد بدن مىشود بعد از انفعال از حرارت بدن تاثير مىكند در بدن ازين اقسام بيرون نيست يا دوائى صرف يا غذائى صرف يا ذو الخاصية يا غذاى دوائى يا دواى بالخاصية يا غذاى ذو الخاصية يا غذاى دوائى ذى الخاصية دواى صرف آنست كه فقط بكيفيت مزاجى تاثير در بدن كند غذائ صرف آنست كه فقط بماده تاثير كند ذو الخاصية آنست كه فقط به صورت نوعى تاثير كند و آن خاصيت يا موافق بدن باشد مانند فادزهر و يا مخالف بدن باشد مانند سموم و قس عليه الباقى و دواء معتدل بود يا غير معتدل و غير معتدل چهار درجه دارد چنانچه در فرسخ اول از طريق اول از رفيق اول از منزل دوم بيانش مىآيد و غذا منقسم مىشود به هژده قسم غليظ لطيف معتدل و هريك ازين دو قسم‌ست صالح الكيموس يا فاسد الكيموس و هريك ازين كثير الغذا بود يا قليل الغذا يا متوسط الغذا غليظ