محمد صادق على خان
136
مخازن التعليم ( فارسى )
و در تفريح مرواريد و شربتش نيم مثقال است كهرنى ثمر درخت هندى مشهور است و دو قسم مىباشد هر دو قسم سرد و تر و گران و مقوى اعضا و دافع تشنگى و بيهوشى و فساد اخلاط و خون و مغز تخم او مقوى معده و دل و چون در آب سائيده در چشم كشند پهولى را ببرد و اكثار تازه او بيم حدوث قولنج دارد و مصلحش دوغ است فرسخ بست و دوم در حرف اللام لاجورد حجر معدنى معروف است و بهترين او صاف شفاف كه كبودى او بسرخى و سبزى مايل باشد و آنچه مىسازند و ؟ ؟ ؟ لاجوردى نمىباشد در اول گرم و مغسول او در اول سرد و در دوم خشك و مسهل سودا و اخلاط غليظه مخلوطه به خون و صاف كنندهء آن از كدورات و بالخاصية رافع سودائى حوالى قلب و تعليق او رافع خوف و او مفرح و مقوى دل و جالى و با قوت قابضه و رافع امراض سوداوى و غم و هم و توحش و بخارات غليظه و مدر حيض و اكتحال او جهت سلاق و رمد و دمعه و بياض و قرحه و نفوخ او جهت رعاف مفيد و مضر فم معده و مصلحش مصطگى و موجب كرب و غثيان و مصلحش كتيرا و عسل و بدلش حجر ارمنى و قدر شربتش از نيم مثقال تا يك مثقال لبن به فارسى شير گويند مركب القوى است و مشتمل بر دهنيت و مائيت و جنبيت و دهنيت او در اول گرم و خشك و مائيت در دوم سرد و تر و جنبيت در اول سرد و خشك لبن البقر شير گاو است و گاوميش از جنس اوست و شير اين اغلظ ازو و هر دو را دهنيت غالب و مائيت و جنبيت كمتر و شير گاو مائل باعتدال و غليظتر از ديگر البان است و تازه دوشيده آنكه سرد نشده باشد بنوشند مبهى و مسمن و منضج و سريع الهضم و كثير الغذا و نيكوكننده رخسار و مولد منى و مدر فضلات و مقوى جوهر دماغ و ترياق سموم است بقى و ملين طبع و مرطب دماغ و جهت سحج و نسيان و غم و وسواس و تقويت بدن و سل كه بىطپ خلطى باشد و امراض بينى و قوبا و جرب و حكه و جذام و مطبوخ او با برنج جهت طول عمر و با خرما و گردگان جهت فربهى گرده و بدن و طلائى او با سفيدآب قلعى جهت نقرس و اورام حاره مجرب و مضر صاحبان سپرز و ورم احشا و جگر و ضعف عصب و درد سر و سدر و صرع