محمد صادق على خان

134

مخازن التعليم ( فارسى )

مرطب دماغ و اهل هند قابض شكم نوشته‌اند و استاد مرحوم بآشنائى خود كه اسهال داشت تجربه فرموده‌اند و مولد نفخ و قولنج و مصلحش زنجبيل مربى و بهترين اقسام امرود ترش و لطيف آبدار رسيده اوست در اول سرد و در دوم خشك و قابض و مقوى جگر و معده و مشتهى و مسكن حرارت خون و غليان صفرا و رافع تشنگى و مولد خلط صالح و بعد از طعام مسهل بعصر و قبل از ان قابض و مضر مشائخ و مصلحش عسل و نارسيده مورث قولنج است و شگوفه امرود مقوى دل و مفرح و قاطع نفث الدم و اسهال و نوع برى او قليل الحلاوة و بسيار قابض و مسدود است و مضر عصب و مورث قولنج و مصلحش عسل و ادويه حاره و خوش‌بو و رب او قابض طبع و مقوى معده حاره است كمون معرب از خامون و به فارسى زيره نامند برى و بستانى مىباشد و هريك را اصناف مختلفه است سياه برى و بستانى را كمون كرمانى و زرد را فارسى و شامى و سفيد زابنطى گويند و برى از هر صنف از بستانى اقوى است و از مطلق او مراد كرمانى است و بهترين اقسام كرمانى برى و زبون‌ترين سفيد بستانى است و قوتش تا هفت سال باقيست و در اول سوم گرم و خشك و مدر و ترياق سموم هوام و محرك آروغ و حابس طبع و حيض و محلل رياح و نفخ و هاضم و جهت عسر النفس و تخمه و مضمضه طبيخ او مسكن درد دندان و نزلات خصوصا با سعتر و سعوط او با سركه جهت رعاف نافع و مضر ريه و مصلحش كتيرا و بدل كرمانى سائر اقسام او و بدل كمون شامى كرويا و تخم گندناست و قدر شربتش دو درم و مداومت جرم و عرق او مورث لاغرى است كندر صمغيست مستدير و صلب مايل بسرخى را كندر ذكر و سفيد و نرم را انثى و تازه را كه در انبانها حركت داده باشند مدجرح و پوستهائ رقيق او را كه از سائيدن بيكدگر جدا مىشود قشار كندر و آنچه صفايحى و مانند او باشد دقاق كندر نامند و قوة كندر تا بست سال مىماند در دوم گرم و در سوم خشك ملطف و محلل رياح و حابس نفث الدم حجب دماغى و ظاهر اعضا و نفث الدم و مقوى دل و معده و هاضمه و حافظه و مجفف بلغم و مبهى و منقى و مقوى روح حيوانى و دماغى و جهت خفقان و با مصطگى جهت رطوبات دماغى و غثيان و قى و