محمد صادق على خان
115
مخازن التعليم ( فارسى )
مجرب است و تخمش معتدل الحرارت و در افعال قوىتر و محمد بن احمد و جالينوس قوىتر از ساير اجزاء دانستهاند و گويند مضر شش و مصلحش كاسنى و بدلش نصف وزن او سنا و دو ثلث او هليلهء زرد و قدر شربت از جرم او از سه درم تا پنج درم و در مطبوخ تا ده درم و از آب او از سى مثقال تا شصت مثقال شبت به فارسى شوبت و بهندى سويا نامند و قوتش تا ده سال باقىست در آخر دوم گرم و در اولش خشك و از ادويه كبار است محلل و منضج و مدر بول و حيض و شير و تخم او درين افعال اقوى و مسكن مغص و هاضم او با ترياقيت و جهت يرقان و امراض بلغمى و ضعف معده و جگر و سپرز و ربو و سنگ گرده و مثانه و امراض آلات تناسل مفيد و سوخته او در سيوم گرم و خشك و خوردن تخم او با رما و زجاج و عسل جهت ريزانيدن حصاة و عسر بول مجرب دانستهاند دو روز او مجفف قروح و اكثار او مضعف باصره و مضر محرورين و منجر و مصلحش آب ليمون و بدلش باديان و قدر شربتش تا هفت درم و از تخم او تا سه درم شعير به فارسى جو گويند و بهترين او سفيد باليده و تازه آنست و كهنه او كه يك سال برو گذشته باشد بسيار بد است در آخر اول سرد و خشك و قليل الغذا و با قوت جاليه و قابضه و مجفف و رادع و مسكن غليان خون و صفرا و تشنگى و مصلح شير تيوعات و مضر مثانه و مصلحش روغنها و آرد بو داده او كه سويق نامند با قدرى شكر بهترين اغذيه اطفال است شقاقل به فارسى گذر صحرائى بهندى گاجر جنگلى و كهير نامند بيخيست و مستعمل بيخ او و قوتش تا چهار سال باقيست در اول گرم و در دوم تر مبهى و مفتح و قاطع بلغم و مقوى كمر و مسخن گرده و معده و جگر و مصدع و مضر اشتها و مصلحش عسل و بدلش در تقويت باه حب الصنوبر و بوزيدان است و قدر شربتش تا پنج درم شلجم معرب از شلغم فارسى است و به عربى لفت نامند برى و بستانى مىباشد بستانى او در اول دوم گرم و در اولتر كثير الغذا و مهيج باه و مدر بول و مقوى باصره و مفتت حصاة و رافع سل و ملين طبع و سينه و نفاخ و دير هضم و مصلح آن زيره و شيرينها و اگر ريشهاى باريك او سائيده با عسل بنوشد جهت سپرز و عسر بول مجرب است و ترشى شلغم ملطف و مشتهى و بىنضج است و تخم او در اول سيوم گرم و در اول تر و مبهىتر از بيخ آن و در