يكى مولده دوم مصوره اما مولده نيز بر دو قسم است يكى آنكه جدا مىكند در مرد و زن از اخلاط محموده جوهر منى را و اين قوت از اثنين مفارقت برحم نمىكند دوم آنكه تيار كند هر جزء منى را در رحم برائ استعداد صورت عضو مخصوص و اين قوت از انثيين بمصاحبت منى در رحم نمىرود مصوره قوتىست در رحم كه مىپوشاند هر جزء منى را صورت عضوى كه مقتضاى نوع صاحب منى باشد . اما قوت نفسانى دو قسم‌ست محركه و مدركه اما محركه بر دو قسم‌ست يكى باعث بر حركت آن را شوقيه گويند دوم فاعل بر حركت آن را فاعله گويند اما شوقيه نيز بر دو قسم‌ست شهوانى و غضبى شهوانى آنست كه باعث حركت باشد بسوئ چيزى نافعه غضبى آنست كه باعث حركت بود جهت دفع مضرتى و اين منفعت و مضرت فى الواقع باشد يا باعث ظن اما فاعله قوتىست كه در عصب نفوذ كند تا بواسطه آن متشنج شود عضله پس منقبض شود عضو يا مسترخى شود عضله پس منبسط شود عضو اما مدركه بر دو قسمت يكى مدركه در ظاهر كه خارج دماغ است دوم در باطن اما مدركه ظاهر كه آن مانند جاسوس است براى مدركه باطن پنج‌اند 1 حس بصر و 2 سمع و 3 شم و 4 ذوق و 5 لمس اما حس بصر مكان آن در تقاطع صليبى است كه واقع است در ميان عصبتين كه از مقدم دماغ بالاتر از عصبتين زائدتين مشابهتين بسر پستان رسته بهر دو چشم مىآيند و آن ادراك الوان و اشكال مىكند و قوت سمع مكان او در عصب مفروش اندرون صماخ است صوت مىكند و قوت شم مكان آن در عصبتين زائدتين مشابهتين بسر پستان است كه از مقدم دماغ مىرويند و اين قوت ادراك رايحه مىكند و قوت ذوق مكان او عصب مفروشه است در جرم زبان و اين قوت بسبب رطوبت لعابيه فم ادراك طعم مىكند و قوت لمس مكانش در جلد و اكثر گوشت كه زير اوست است و اين قوت ادراك ملموسات مىكند اما مدركه باطنه بر مذهب حكما پنج‌اند 1 حس مشترك و 2 خيال و 3 وهم و 4 حافظه و 5 متصرفه حس مشترك ادراك مىكند صور جزئيه كه محسوس‌اند بادراك حواس ظاهره