فصل : [ شرائط حصول عوارض قلب ] حقد 244 پيدا شود 245 از تقرر 246 صورت موذى در وهم و تقرر صورت شوق انتقام ازو و اين وقتى بود كه غضب را قيام و ثباتى باشد و حركت بسوى انتقام شديد نبود و نيز غضب بسيار قوى نباشد و نه بسيار ضعيف - بدانكه هرگاه كه 247 غضب سريع الزوال بود صورت موذى 248 در خيال تقرر نيابد و احداث حقد نكند - و هرگاه كه 249 شوق و حركت بسوى 250 انتقام هر دو شديد بود حقد اشتداد نيابد ، به 251 دو وجه يكى انجذاب نفس به جهت حركتى كه نازع بانتقام است و بازداشتن او خيال 252 را از تصرف كردن در معنى موذى و ايراد توابع و لواحق او و تاكيد ارساخ او 253 در ذكر چه از شان [ قواى ] 254 محركه 255 آن است كه نفس را از قواى مدركه باز دارد و عكس آن 256 و همچنين از شان قوى ظاهره بازداشتن نفس از قواى باطنه است و عكس آن - دويم آنكه شوق بسوى انتقام وقتىكه شديد شد و خوف كسر آن نكرد نزد 257 خيال بمنزله 258 مطلوب مدرك بود چه صورتى كه حركت بسوى او بسيار 259 شديد و سريع بود متخيله او را موجود تخيل نمايد و چون صورت مطلوب در خيال مانند صورت موجود مرتسم شد در خيال صورتى حاصل شود مثل صورت شى كه بسوى او منتهاى حركت است پس شوق از خيال باطل گردد و صورت او در ذكر مستقر 260 نشود و حقد نبود - و هرگاه كه 261 موذى عظيم و مهيب بود مانند ملوك به سبب ياس 262 و خوف 263 صورت موذى و شوق انتقام در وهم ثبات نيابد ، بلكه صورت خوف كه تشويق او بسوى هرب است نه بسوى بطش قيام باشد 264 - پس صورت حقد در نفس استقرار 265 نيابد و هرگاه موذى مانند صبيان 266 و ضعفا بود نيز حقد نباشد چه انتقام را درينجا به جهت سهولت حصول و قلت 267 خوف حكم حاصل و واقع بود چرا كه سهل الحصول نزد 268 خيال حكم امر واقع و موجود دارد و تخيل جارى نشود مگر در امرى 269 كه درو 270 واقع يابد نه در امرى كه وقوع آن بحسب تخيل باشد 271 و چون امر سهل نزد متخيله حكم امر حاصل دارد انتقام از ضعفا حكم موجود داشته باشد پس شوق بسوى 272 او از اول مرتبه ساقط بود و ثبات نيابد و حقد حاصل نشود 273 و دليل بر اينكه حال تخيل 274 در باب رغبت و زهد بر حكايات 275 است نه بر حقايق آن بود كه عسل را وقتىكه تشبيه داده شود بمرة متقيه انسانى را ازو نفرتى بهم رسد - و همچنين از ساير طعام هاى مستطابه - هرگاه كه الوان و اشكال آن شبيه بالوان و اشكال اجسام مستقذره باشد 276 اگرچه تصديق به صحت آن نبود - على هذا القياس وقتىكه تشبيه كرده شود چيزى را بامرى كه حركت شوق بسوى او زياده بود يا بامرى كه سهلة الحصول