بود 213 و آن انفعال باذيت است و شوق حركت مباعدت مر او را بالطبع لازم 214 نيست بلكه اكثر اختيار حركت مباعدت براى غرضى ديگر باشد - پس اين شوق اختيارى بود نه شوق حيوانى - و بسا باشد كه اختيار 215 بطش 216 و مقاومت كند نه مباعدت - چهارم آنكه لوازم بدنى متخالف‌اند چرا كه ضعف قلب را وقت 217 حصول موذى خمود حرارت غريزى و استيلاى برو 218 لازم است و ضيق الصدر را اشتعال 219 حرارت غريزى - پنجم 220 اختلاف اسباب استعداديه چه ضعف قلب تابع افراط رقت روح بود و ضيق الصدر تابع كثافت و سخونت [ مزاج ] 221 او 222 فصل : [ اسباب عوارض قلب ] كثرت دم معتدل المزاج و معتدل القوام در بدن معد فرح بود به جهت كثرت توليد روح ساطع نقى معتدل القوام و دم رقيق صاف زايد السخونت به سبب كثرت اشتعال و سرعت حركت معد غضب - و دم رقيق مائى بارد و صاف معد 223 ضعف قلب و چنين چه روحى كه از آن متولد شده حركت او به طرف خارج ثقيل 224 باشد و اشتعال 225 او بسبب برودت و رطوبت قليل پس او را استعداد فرح و غضب نبود 226 - و نيز به جهت رقت و برودت سهل التحلل و قليل التولد باشد - و دم غليظ كدر زايد 227 الحرارت استعداد غم و غضب ثابت بخشد براى توليد روح كدر و سريع الاشتعال و ثبات 228 غضب به جهت كثافت روح بود چه كثيف وقتى كه قبول سخونت و برودت 229 كند به زودى نگذارد - و غضب دم صفراوى رقيق سريع الهيجان و سريع الانحلال باشد 230 - به سبب آنكه روح متولده ازين دم شديد الحرارت و لطيف است - و معهذا اگر صاف و مشرق 231 بود صاحب آن مفراح باشد - و دم 232 غليظ غير كدر وقتىكه زايد الحرارت بود و آن نادر است . صاحب او غير محزان و شجاع و قوى القلب و قليل الغضب باشد - چه مفراحيه 233 كاسر غضب بود - و محزانيه 234 مهى 235 او براى آنكه غضب حركت بسوى دفع است 236 - و مفراحيت كه مناسب لذت 237 است حركت 238 بنحو جذب - و معهذا غضب اين شخص قوى و عظيم باشد و نيز روح او شديد الغلظ بود لهذا قليل الخوف باشد . و صاحب دم غليظ 239 كثير البرودت نه محزان بود و نه مفراح - و غضب او شديد نبود و جبن ( 239 * ) او به حدى بود - و در هر امرى بليد و سليم باشد به جهت مشابه بودن روح به دمى كه ماده اوست - و صاحب دم غليظ و كدر 240 زايد البرد موحش و محزان و ساكن الغضب باشد مگر از امر عظيم و قيام غضب او از قيام 241 غضب حار مزاجى كه در ساير اوصاف ديگر مشاكل اوست كم باشد و از ثبات 242 غضب صاحب 243 دم رقيق القوام زايد و معهذا حقود بود .