اسحاق بن اسماعيل دهلوى

84

غاية الشفاء

هريك سه درم همه را بكوبند و بپزند شربتى سه درم با سه درم شكر و از پس آن آب گرم بخورد و هرگاهى كه روز سرد شود و فصل زمستان آيد معجون‌هاى گرم به كار دارند چون معجون انگزد و فلافلى و جز آن صفت معجون انگز و فلفل برگ سداب مر و انگزد از هريك يك استار بكوبند و با انگبين مصفى بسرشند شربتى نيم مثقال ثابت بن قره و محمد بن زكريا مىگويد اگر يك مثقال خورد وقت نوبت و تن را گرم دارند تا عرق كند سودمند آيد و اگر هر هفته از مسروديطوس و ترياق بزرگ دو دانگ تناول كنند بغايت نفع دهد معالجات ربع سوداوى بعلاج ربع بلغمى نزديك است طبع هم نرم بايد داشت بدان طريق كه اندر بلغمى ياد كرده آمده و استفراغ قوى از پس نضج بايد كرد و اندر داروها افتيمون بسفائخ غاريقون حجر ارمنى حجر لاجورد خربق سياه بيشتر بايد كرد و رگ باسليق زدن پيش از نضج در آن ماده سودمند آيد جالينوس مىگويد بسيار تپهاى ربع سوداوى را معالجه كردم بدين طريق كه از پس نضج مسهل دادم و از پس آن چند روزى شراب افسنتين دادم و از پس آن ترياق دادم سودمند آمد و ربع دايم كمتر اتفاق افتد و اگر افتد سبب آن باشد كه ماده اندر دو عضوى بود يا اندر سه عضوى و هريكى بنوبت ديگر آغاز كند و معالجه آن به همين طريق باشد كه ذكر يافته ليكن تدبير و شراب و داروها همه بايد كه ميل باعتدال دارد و بهترين چيزى سكنجبين بزورى و گلنگبين دهند و ماء الاصول معتدل و آب باديان تر و آب كرفس اين‌همه دادن و باسليق كشادن اندرين باب سود دهد جهت آنكه ماده در عروقها باشد و نگاه بايد كرد گاه باشد كه بفصد صافن حاجت آيد - اندر تپهاى خمس و سدس بايد دانست كه مادهء اين تپها از جنس ماده ربع باشد ليكن كمتر و غليظتر باشد جالينوس گويد من اندر همه عمر خويش ازين جنس نديده‌ام الا خمس ضعيف و همچون منكريست اين تپها را از جنس مادهء تپ ربع و مىگويد همانا سببى ياد نباشد مر اين تپ را خون چون حركتى و رياضتى قوى و ناگاه حدوث چيزى منكره با طعامها و شرابها و داروى ناموافق يا چيزى از اعتدال نفسانى چون غم و شادى