و مولد امراض سوداويه و احتراقات و اورام سوداويه و طحال و استسقا است . نبيذ العسل و آن را شراب عسلى نامند . طبيعت آن : در سيّم گرم و در دويّم خشك و بسيار گرم از خمر . افعال و خواص آن : محلل اخلاط غليظه و مجفف رطوبات و حافظ صحت مبرودين و پيران و مقوى حواس و جهت امراض بارده و ضعف اعصاب مانند فالج و لقوه و رعشه و استرخا نافع و استعمال آن در فصول و بلدان بارده انسب . المضار : سريع الاستحاله به صفرا و مضر محرورين و صفراوى مزاج خصوص صاحبان كبد حار و نحيف البدن و قليل الدم به تخصيص آشاميدن آن ناشتا و مداومت بر آن . طريق ساختن آن عسل و خرما دو جزو ، نان خشك يك جزو ، جوزبوا عشر نان ، قرنفل و بسباسه از هر يك نصف عشر نان ، زعفران ثلث عشر مجموع را نيم كوفته در آب بجوشانند تا مضمحل گردد و اثر از آنها نماند پس صاف نموده به قدر عشر وزن صافى آن عسل اضافه نموده بجوشانند تا دو ثلث آن بماند و يك ثلث بسوزد و استعمال نمايند بعد از رسيدن . نبيذ السكر كه از آب نيشكر و يا قند و شكر سازند . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : رقيق و لطيف‌تر از زبيبى و با قوّت نافذه و جهت گرده و مثانه و حرقة البول و عسر آن نافع . المضار : محرق اخلاط و صفراى كراثى و زنجارى و باعث صداع ، مصلح آن مكيدن سفرجل و انار با شحم و نبيذ مصنوع از فانيذ جهت سينه و ريه و گرده و مثانه و فربهى و چاقى بدن نافع و مسهل و موافق ناقهين و صاحبان سودا . المضار : مولد حكه ، مصلح آن چيزهاى سرد و تر . نبيذ الفواكه كه از آب ميوها به عمل آورند مانند آب به شيرين و سيب و امرود و توت و امثال اينها و اين بهتر از نبيذ حبوب است . المضار : مسكر و سريع الفساد و مهيج نفخ و قراقر ، مصلح آن ادويه حاره و خوشبو و عسل . نبيذ التمر كه از خرما سازند و آن را شراب خرمايى نامند . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : موافق پيران و بلغمى مزاجان . المضار : ثقيل و مضر دماغ و معده و امعا و مولد سودا و جذام و خنازير و سرطان و امثال اينها زيرا كه محرق خون و اخلاط است . نبيذ البسر و البلح طبيعت آن : در اول گرم و در دويّم خشك . افعال و خواص آن : بهتر از خرمايى و بعد از مويز آب بهتر از ساير انبذه است و قابض و مقوى معده و مدر بول . نبيذ الدبس و السيلان كه شراب دوشابى نامند و در طبيعت و افعال مانند شراب خرمايى است . نبيذ الارز كه به فارسى بوزه نامند و در مصر مرزوان شامل نبيذ ذرت و برنج و جو و گندم و ساير حبوب است . طبيعت آن : از ساير انبذه گرمى آن كمتر . افعال و خواص آن : مسهل بطن و مدر بول و قليل السكر و مضعف باه و هاضمه و ساقط كننده شهوت مصلح آن ترويق آن با عسل و طبيخ آن با افاويه . المضار : مورث سبل و ظفره و مضر ابدان ضعيفه ، مصلح آن ماهى تازه و گفته‌اند آنچه از گندم و دخن سازند محرك اشتها و سرخ كننده رنگ رخسار و مسكر قوى و با عسل محرك باه و آنچه از جو مىسازند نفاخ و بىتفريح و مفسد باه و هاضمه است . فصل النون مع الحاء المهمله نحاس به ضم نون و فتح حا و الف و سين مهمله لغت عربى است و به فارسى مس و به هندى تانبه نامند . ماهيت آن : از جمله فلزات معدنيه است و معدن آن جزيره جپان و بعض ممالك فرنگ و ايران و بلدان ديگر است و بهترين همه جپانى آنست و آن اقسام مىباشد آنچه قلمها و شمشها ساخته مىآورند آن سرخ رنگين نرم مىباشد و بهترين اقسام است و آنچه تخته‌هاى بزرگ عريض طولانى ساخته مىآورند بعد از آن است در خوبى و آنچه اقراص بزرگ ساخته مىآورند بدان خوبى نيست و صلب است و همچنين آنچه در ملك فراسيس و كرمان از ايران مىشود صلب مىباشد و آنچه در مزنيان قريب به سبزوار مىشود و در كاشان و اطراف برده از آن ظروف مىسازند نيز نرم و قريب به جپانى است و در كاشان و بنگاله در بلده