طبيعت آن : در دويّم گرم و در اول خشك و بعضى مايل به حرارت گفته‌اند . افعال و خواص آن : محلل و قابض و مقوى اعصاب و اعضاى مسترخيه و سست شده و مسمن بدن . * اعضاء الرأس و آلات المفاصل و الصدر و النفض * آشاميدن آن با سكنجبين جهت صرع و جنون و دفع خلط سوداوى و با عسل جهت امراض بلغمى و درد كمر و مفاصل و عرق النساء و نقرس و تشنج و ضعف عصب و استرخاى آن و شكستگى استخوان و التواى اعصاب و تحليل صلابت آنها و صلابت حلق و ريه و رحم و تنقيه سينه و ريه و گرفتگى آواز و تحريك باه و به دستور ضماد آن با گل ارمنى جهت جبر كسر و وثى و ضربه و سقطه و التواى عصب و تحليل و تليين صلابت آنها و دشبد و اورام حلق و رحم و همچنين با سركه . * الزينه * مداومت آشاميدن آن با عناب و كثيرا جهت تسمين بدن و تخم آن در تحريك و تقويت باه قوىتر از ساير اشيا . مضر مثانه مصلح آن عسل . مقدار شربت آن : دو درم . بدل آن : سورنجان و عاقرقرحا و در ضمادات قلت است . مغره به فتح ميم و غين و راى مهمله و ها و آن را طين مغر نيز نامند لغت عربى است به يونانى ميلطوس و به هندى كيرو نامند . ماهيت آن : خاكى است سرخ تيره و مايل به زردى و با غرويت . گويند كه از روم آورند و در هند و بنگاله بسيار و بيشتر از راج محل مىآورند دو نوع مىباشد يكى سرخ تيره خالص و اين را به هندى سون كيرو نامند و دويّم كم رنگ ناصاف و اين را كيرو مطلق و اين به خوبى آن نيست و نزد بعضى مغره بهتر از طين مختوم است و بهترين آن آنست كه چون در آب اندازند منتفخ گردد و زياده شود در حجم و صافى باشد . طبيعت آن : در دويّم سرد و خشك . افعال و خواص آن : قابض و مجفف و حابس و رادع . * اعضاء الغذاء و النفض * آشاميدن آن جهت اوجاع كبد و حبس بطن و قتل ديدان و حب القرع و حبس نزف الدم جميع اعضا و حيض و با زرده تخم نيم برشت و آب بارتنگ جهت قرحه امعا و مثانه و بواسير و رحم و تسكين حرارت اعضا و حقنه آن جهت قرحه امعا و جريان خون از آنها و با آب برگ بارتنگ در قبل جهت حبس حيض . * الزينه * آشاميدن آن با شكر جهت فربه نمودن بدن و طلاى آن با روغن كنجد جهت نرمى بشره و براقى آن و چون دست را بدان خضاب نمايند و آن را شسته حنا بندند گفته‌اند تا بيست روز رنگ حنا مىماند . * الاورام و البثور و القروح و الجروح * طلاى آن با سركه جهت حمره و نمله و اورام حاره و سوختگى آتش و زخمها و طلاى آن با بانچى و كبريت و بيخ خرزهره كه با آب زنجبيل تازه تا مدّتى سحق و صلايه نموده باشند اقلًا تا پنج روز و حبوب ساخته هرگاه خواهند يك حب آن را با آب زنجبيل تازه سوده بر برص طلا نمايند در چند مرتبه بعون الله تعالى زايل مىگردد اگر زايل شدنى است و تازه و قليل المقدار است . المضار : اكثار آن مسدد و مضر امعا و بواطن ، مصلح آن شيرينيها . مقدار شربت آن : تا دو درم . بدل آن : به وزن آن گل ارمنى و ربع آن گشنيز است . مغنيسا به فتح ميم و سكون غين و كسر نون و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح سين مهمله و الف اسم نبطى است . ماهيت آن : سنگى است قريب به مرقشيشا و به فارسى رنگ كاسه نامند و كاسه گران ظروف را با آن رنگ مىكنند و شيشه گران نيز بعد از آنكه سنگ شيشه را گداخته آن را كوبيده بر آن مىپاشند صافى مىگردد و آن حديدى و فضى و ذهبى و نحاسى مىباشد و گفته‌اند انواع آن پنج است و از اكثر آن سرب حاصل مىگردد يكى سياه و دويّم مايل به سياهى و سيّم سرخ و چهارم سفيد و پنجم بيرون آن زرد و اندرون آن سرخ و محمد بن زكريا دو نوع گفته يكى را اشهبا نامند و اين انثى و با نرمى مىباشد و ديگرى سرخ مايل به سياهى و حديدى و اين را ذكر و به قول اكثرى حديدى آن سياه و فضى سفيد و ذهبى زرد و نحاسى سرخ و در جميع اقسام آن نقطه‌هاى سفيد و چشمها ظاهر مىباشد و قدرى درخشنده و گدازنده شيشه صاف كننده آن و آن را قابل رنگ گرفتن مىسازد و با آهن نيز همان فعل مىنمايد . طبيعت آن : در دويّم سرد و در سيّم خشك . افعال و خواص آن : جالى و قابض . * اعضاء الغذاء و النفض * آشاميدن آن مقوى معده و منقى رطوبات و رافع حصات و عسر البول . * الزينه و القروح و الجروح * طلاى آن با سركه و عسل رفع كلف و قلع آثار و در ازاله چرك و روغن و امثال آن غريب الفعل و ذرور آن التيام دهنده جراحات . مضر دل ، مصلح آن عسل . مقدار شربت آن : نيم درم . بدل آن : مرقشيشا است . فصل الميم مع القاف مقل به ضم ميم و سكون قاف و لام به سريانى مقلا و به رومى بذالبون