اصفر و بلغم خام و اقسام كرم معده و استسقا را نافع و چون پنج درهم آن را با يك اوقيه مويز بىدانه در يك رطل آب بجوشانند تا چهار اوقيه بماند صاف نموده يك درهم با روغن بادام در آن ريخته بنوشند جهت اسهال بلغم خام و ماء اصفر و استسقا و اخراج اقسام كرم امعا صغار مفيد . * الجروح و القروح * استعمال فتيله آن در خنازير و جراحات خورنده گوشت فاسد و منقى اوساخ و چاق كننده آنها و به دستور ضماد برگ آن با ادويه مناسبه و يا به تنهايى . مثلث به ضم ميم و فتح ثاى مثلثه و لام مشدده و ثاى مثلثه در آخر . ماهيت آن : اكثرى گفته‌اند آب انگورى است كه دو ثلث آن در طبخ برود و يك ثلث بماند و از قول شيخ الرييس در كليات قانون و كلام محمد بن محمود آملى در شرح كليات ايلاقى معلوم مىگردد كه مثلث عبارت است از آب انگور سه جزو و آب خالص يك جزو كه جوش نمايند تا يك ثلث آن برود و آنچه در صدر ذكر يافته و اكثرى گفته‌اند اشتباه است منشاء آن حمل بر مثلث فقهى است نه طبى و مثلث طبى اين است كه ذكر يافت و مثلث فقهى آن است كه شراب انگورى را بجوشانند تا دو ثلث آن برود و يك ثلث بماند و بالجمله در طبيعت و منافع قريب به خمر است و مولد خون صالح متين و مقوى هاضمه و موافق ذات الجنب و ذات الصدر و آبله و حصبه و مقوى باه مبرودين و زياده كننده منى و اكثار آن مضر محرورين ، مصلح آن بسيار مزج آن با آب است . فصل الميم مع الجيم مجنح به ضم ميم و و سكون جيم و فتح نون و حاى مهمله لغت عربى است به فارسى گل خوش نظر نامند . ماهيت آن : نوعى از رياحين است . طبيعت آن : در دويّم سرد و خشك . افعال و خواص آن : قابض و رافع اسهال و سيلان خون و جهت زخمهاى تازه و عصاره آن جهت كرم گوش و قرحه و درد آن نافع است . مچوقان به فتح ميم و ضم جيم عجمى و سكون واو و فتح قاف و الف و نون . ماهيت آن : از ادويه جديده است كه از ارض جديد از بلدى كه مچوقان نامند نصارى مىآورند و آن بيخ نباتى است سفيد رنگ شبيه به فاشرا . نبات آن كثير الاصول شاخ‌هاى آن مفروش بر زمين و برگ آن مدور و در آن رگهاى بسيار و ثمر آن شبيه به گشنيز و در خوشه مانند خوشه عنب الثعلب و در وسط تابستان در تموز مىرسد و بيخ آن سطبر و سفيد مانند بيخ فاشرا و بعضى آن را بيخ فاشرا دانسته‌اند و نيست چنين جهت آنكه بيخ فاشرا با حرافت و حدت بسيار است به خلاف اين بيخ . طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك و با قوّت مسهله و قابضه مانند راوند و از اين جهت به غلط بعضى نوعى از راوند دانسته‌اند و نيست چنين جهت آنكه در اين دوا نسيت كيفيتى كه مستكره طبيعت باشد و رايحه ثقيل و طعم كريهى چنانچه در رواند است . افعال و خواص آن : جهت نوازل و وجع مفاصل و گرده و قولنج و سلعه رطبه نافع جهت آنكه مسهل و مخرج بلغم و ماييت فاسده از بدن و مخرج خلاصه آن و بسا است كه استعمال يك قيراط آن با شربتى و يا معجونى موافق پنج شش مجلس بىتعب اطلاق مىنمايند و بالجمله از مسهلات ملوكيه است كه معالجه كرده مىشود با آن و چوب چينى و يا عشبه و شجرة النبى و صاصفراس و قوّت قنبا كه عصاره ريوند نامند و امثال اينها جهت آتشك و حكه و جرب و وجع مفاصل و ظهر و غيرها و در حميات مزمنه مستمره عظيم النفع است جهت آنكه مفتح سده است به قوّت تمام و كيفيت استعمال آن به انحاى بسيار است از مرباى آن مانند مرباى اصول ديگر و معجون بيشتر سفوف آن با شكر يا اشربه مناسبه مرض با عرق رازيانه يا انيسون يا دارچينى و يا مطبوخ هر يك آنها و بهترين معاجين معجون ورد مسهل است جهت آنكه مناسب و موافق آنست در غايت موافقه و همچنين آب مطبوخ آن مانند چوب چينى كه قوّت آن در آب باز داده شود كه يك شبانه روز در آب اول خيسانيده باشند با شكر تنها و يا با مقويات دوا و اعضاى رييسه چنانچه در آب استعمال مسهله لطيفه و شديده است نيز و بعد از استعمال آن اگر به مقدار نيم ساعت خواب نمايند باعث تقويت عمل آن مىگردد به خلاف مسهله لطيفه ديگر كه خواب باعث ضعف و يا بطلان عمل آنها است . مقدار شربت آن : در اطفال غير بالغ نيم درم و در اقويا و بالغين از يك درم به حسب قوّت و ضعف مزاج . بدان كه در اين دوا قوّت انضاج است و لهذا جايز است استعمال آن بدون منضج و از خاصيت آن منع قى و غثيان است به خلاف ساير ادويه مسهله و مفتح سدد است از مجارى ضيقه و عروق شعريه و سواقى و غيرها خواه در كبد باشد و خواه در ساير اعضا و جهت امراض رحم و اختناق آن و غيرها از امراض مختلفه مختصه به آن نافع و رب آن نيز مانند رب هليله به عمل مىآورند و مقدار يك قيراط آن با خوشابات و يا اشربه مناسبه چند مجلس كافى اجابت مىنمايند