ماهيت آن : حبى است از حبوب مأكوله مشهوره و در اكثر بلاد به هم مىرسد و نبات آن شبيه به لبلاب كبير و بعضى ايستاده و اكثر مفروش بر زمين و بر مجاور خود مىپيچد و برگ آن از برگ لبلاب سبزتر و املس و گل آن ريزه و بنفش و ثمر آن در غلافى شبيه به غلاف باقلا و از آن باريكتر و دانه آن از دانه باقلا كوچك‌تر شبيه به گرده حيوان كوچكى و در ماه نيسان مىكارند و در حزيران مىرسد و دانه آن بعضى سفيد با نقطه‌اى سياهى بر سر آن و بعضى سرخ و بعضى سياه نيز و تازه نارس آن را مغز و غلاف ريزه ريزه بريده با گوشت پخته مىخورند لذيذ مىشود و رسيده آن را بىغلاف و سرخ آن را چون مكرر در آب جوش دهند و آب آن را تبديل نمايند سفيد مىگردد و قوّت آن تا دو سال باقى مىماند و از باقلا بهتر و نفخ آن كمتر و از نخود زبون‌تر و نفاخ‌تر و سريع الخروج‌تر از ماش اگر آن را عايقى نيايد . طبيعت : سرخ آن در آخر آول گرم و در دويّم تر و سفيد آن معتدل در حرارت و برودت و گفته‌اند سفيد آن در اول گرم و در رطوبت و يبوست معتدل و سرخ آن گرم و تر . افعال و خواص آن : با قوّت جلا و تحليل و ادرار و ادرار پوست آن زياده از آب آن . * اعضاء الصدر و الغذاء و النفض * نفاخ و بطىالهضم و مولد خلط غليظ خصوص سفيد آن و ملين سينه و معين بر قى و مولد منى و شير و محرك باه و مسمن بدن و مدر بول و حيض خصوص آشاميدن آب مطبوخ سرخ آن با قليلى قنه و روغن ناردين و منقى نفاس و مخرج جنين و جلوس در آب مطبوخ سرخ آن مكرر نيز منقى نفاس و مخرج جنين زنده و مرده و مشيمه و جهت درد گرده نيز نافع و اكثار آن باعث ديدن خوابهاى ردى مشوش ، مصلح مضار مذكوره آن زنجبيل و خردل و آبكامه و زيره و نمك و زيت و صعتر و فلفل و سقز و طبخ آن با گوشت نيز مصلح آن است فى الجمله و مغثى است بالخاصيت و مصلح آن بهتر از دارچينى و سكنجبين و يا آبكامه و خردل و سداب چيزى نيست و خوردن آن با غلاف بسيار مضر مگر آنكه نرم و نازك و خوب طبخ يافته باشد با ادويه مذكوره . لوز به فتح لام و سكون واو و زاى معجمه به فارسى بادام و به فرنگى انگداله نامند . ماهيت آن : ثمرى است برّى و بستانى و كوهى مىباشد و هر واحد شيرينى و تلخى دارد شيرين را لوزالحلو و به فارسى بادام شيرين نامند درخت آن به قدر درخت انار و به و پوست آن مايل به سرخى و تيرگى و گل آن سفيد و در ميان آن ريزه‌هاى زرد رنگ و برگ آن پهن مستدير نرم و درخت بستانى آن بعد از غرس در سال سيّم و چهارم ثمر مىآورد و مدتى مىماند و ثمر آن را سه پوست مىباشد و در ابتدا كه هنوز از هم امتياز نيافته‌اند طعم آن عفص پس ميل به ترش مىنمايد و چغاله آن ترش و نازك و لذيذ خصوص با اندك نمك و هر چند نازك‌تر و خام‌تر باشد ترش‌تر و لذيذتر مىباشد پس ميل به بستن مغز و پوست و خشبيت مىنمايد و چون پوستهاى آن خشبى و صلب گشتند تفه مىگردند و مغز آن چرب و شيرين و در اين هنگام مغز تازه آن نازك و لذيذ مىباشد و چون به كمال رسيد و خشك گشت مغز آن نيز لذيذ و از آن روغن اخذ مىنمايند و خام و بريان كرده مغز مقشر از هر سه قشر را مىخورند و انواع حلويات از آن ترتيب مىدهند و داخل تراكيب مىنمايند و نيز مغز مقشر آن را با گلهاى خوشبو مانند گل بنفشه و گل سرخ كه ورد احمر باشد و بيدمشك و امثال اينها هر گلى كه خواهند پرورده مىنمايند و روغن از آن اخذ مىكنند عند الحاجت و روغن آن به بوى همان گل مىباشد و يا از آن نقل و حلويات مىسازند و يا همان قسم مىخورند ماحصل هر نحو كه خواهند همه خوشبو و لذيذ و مقوى مىباشد و پوست بيرونى آن خشبى و اندك نازك مىباشد كه بعد از خشك شدن اكثر خودبخود و يا به سودن بادامها با هم جدا مىگردد و پوست وسطى آن صلب سفيد رنگ و پوست سيّم متصل به مغز آن اندك سرخ تيره و با عفوصت و قبوضت و بعض انواع بادام كه پوست آن رقيق نازك مىباشد كه به دست شكسته و جدا مىگردد كه آن را بادام كاغذى مىنامند مغز آن لطيف‌تر و لذيذتر و شيرين‌تر از نوع صلب آن و برّى و جبلى اين نوع را پوست صلب‌تر و دهنيت مغز كمتر و در لطافت و حلاوت نيز ضعيف‌تر از بستانى است و بهترين آن لوز نازك پوست بزرگ مغز چرب است . طبيعت آن : در اول گرم و تر و معتدل نيز گفته‌اند . افعال و خواص آن : مفتح و حافظ قوّتها . * اعضاء الرأس و الصدر * حافظ جوهر دماغ خصوص با نبات و جالى اعضاى باطنى و مقوى باصره و ملين طبع و حلق و موافق سينه و شيره آن با شكر جهت سرفه و خشونت سينه و حنجره و ربو و ذات الجنب و حبس نفث الدم و با نصف آن زفت جهت قطع سرفه از مجربات و سنون پوست صلب سفيد آن كه سوخته باشند و به سرحد رماديت نرسيده باشد جهت تقويت لثه و دندان و جلاى آن . * اعضاء الغذاء و النفض * ملين اعضاى باطنى و بطن به سبب جلايى كه دارد و جهت قرحه امعا و مثانه و زحير حادث از رطوبت معده و مولد منى و مسكن حدت آن و حدت بول و مسمن بدن و با شكر كثير الغذاء و ملين طبع و مفتح با انجير نيز ملين و جهت قولنج نافع و بادام مطحون ثقيل بر معده و بطى النزول از آن و رهشى سريع‌النزول‌تر از آن و بادام مربا در تغذيه و فربه نمودن بدن بهتر و در اصلاح گرده قوى الاثر و بو داده آن