مذكوره در لبن اتان و آينده در لبن لقاح از تعليف آن به رازيانه و غير آن از اشياى حاره و بارده ملطفه مفتحه نيز مفيد . * الخواص * گفته‌اند از خواص آنست كه چون هر سال قليلى از آن به اطفالى كه آبله برنياورده باشند بخورانند در آن سال آبله برنياورند و اگر برآورند زياده بر چند دانه نباشد و از مجربات مكرره شمرده‌اند . لبن الضأن به فتح ضاد معجمه و الف و نون كه لبن النعاج و به فارسى شير ميش و گوسفند نيز نامند . ماهيت آن : معروف و بر آن دهنيت و جبنيت غالب و غليظتر از شير گاو و بهترين آن شير ميش سياه به شروط مذكوره است . طبيعت آن : گرم و تر . افعال و خواص آن : مقوى جوهر دماغ و نخاع و باه و جهت قرحه ريه و امعا و نفث الدم و تزحر و نيكويى رنگ رخسار و دفع مضرت ادويه سميه و جماع و تدارك آن به تقويت با روغن بادام و صمغ عربى جهت سرفه مجرب و در ساير افعال و مضرات مانند البان ديگر است و محدث قراقر و مرار و بلغم و قولنج است . لبن اللقاح به فتح لام و قاف و الف و حاى مهمله به فارسى شير شتر و به هندى اونتى كادودهه نامند . ماهيت آن : معلوم است و لطيف و رقيق‌ترين شيرها و مايل به شورى طعم و دهنيت آن به سبب كمى و گرمى و شدت امتزاج از ماييت آن جدا نمىگردد . و لهذا طبيعت آن : گرم مايل به خشكى است . افعال و خواص آن : جالى و منضج و محلل . * اعضاء الرأس و الغذاء و النفض * آشاميدن آن مقوى چشم و به دستور اكتحال بدان و آشاميدن آن با شكر جهت ضيق النفس و ربو و تفتيح سدد و رفع يبوست جگر و تحليل اورام باطنيه و صلبه و تحليل خلط كاين در كبد و استسقاى زقى و طبلى و غير آن هر دو را نافع اما بعد از استحكام علت و اجتماع ماء اصفر نه قبل از آن و جهت علل طحال و بواسير و ادرار بول و حيض و باه را برانگيزاند و با بول شتر جهت اسهال و ادرار ماء اصفر كه زرداب نامند نافع و بايد به تدريج از دو اوقيه شروع نمايند تا به يك رطل رسانند و شتر را ده روز قبل از استعمال در ايام استعمال تعليف به رازيانه و كنگر و كاسنى و درمنه و امثال اينها نموده باشند و با پنج درم سكر العشر جهت استسقاى گرم و با شكر مقوى بدن و صاف كننده بشره و محرك باه و اشتهاى طعام و در اورام صلبه با روغنهاى مناسبه محلله مانند روغن بيدانجير و ناردين و بادام تلخ و پسته و امثال اينها و بعضى گفته‌اند شير شتر معطش و بطى الانحدار از معده و اعالى جوف است نسبت به البان ديگر و دستور آشاميدن آن جهت استسقا آنست كه نبايد كه بياشامند آن را در اوايل و يا اورامى كه آيل به استسقا است مگر بعد از استحكام ماده ورم اگر با آن تب نباشد و الا جايز نيست در هيچ وقت زيرا كه با تب البان منافات تام دارند و زياده كننده ماده حميات‌اند و در اورام غير آيله در اوايل امر باكى نيست از استعمال آن و دستور آشاميدن آن و ماء الجبن آن نيز به تفصيل در قرابادين و بالاجمال در مقدمه اين كتاب نيز مذكور شد . لبن المعز به فتح ميم و سكون عين مهمله و زاى معجمه به فارسى شير بز و به هندى بكريكادودهه نامند . ماهيت آن : معلوم است ماييت بر آن غالب بر دو جزو ديگر و گفته‌اند جبنيت آن زياده است . طبيعت آن : مايل به حرارت و گفته‌اند بارد در اول و رطوبت بر آن غالب تا دويّم و گويند معتدل‌ترين شير حيوانات است . افعال و خواص آن : ملطف و جالى . * اعضاء الرأس * آشاميدن آن جهت نوازل و حبس آنها و غرغره آن جهت اورام لهات و حلق و كام و ورم زبان خصوصاً با مغز فلوس خيارشنبر كه در آن حل كرده صاف نموده باشند و قطور آن در بينى و گوش نيز جهت ترطيب دماغ و رفع يبس و بيخوابى و درد گوش حار و ضماد آن كه پارچه بدان تر نموده بر پيش سر گذارند نيز جهت ترطيب دماغ و رفع يبس و بيخوابى نافع و آشاميدن آن نيز . * اعضاء الصدر و الغذاء * آشاميدن آن با كثيرا و صمغ عربى و يا با لك مغسول جهت نفث الدم و سرفه سل و قرحه ريه و نزف الدم ساير اعضاى باطنى كه مقدار شير بيست و پنج مثقال تا پنجاه مثقال و هر يك از اينها نيم درم تا يك درم باشد به دستور از سى مثقال آن تا پنجاه مثقال با يك مثقال تا دو مثقال كثيرا و نيم مثقال رب السوس و صمغ بادام جهت نفث الدم و سرفه و علل سينه و قلب و خفقان و غم و وسواس و توحش مفيد و ليكن بايد تازه دوشيده گرماگرم و سرد ناشده و از حيوان جوان فربه صحيح المزاج خالى از علت و مرض باشد و از بز سرخ بهتر از الوان ديگر است و خالص گرماگرم آن ملين بطن و مدر بول و جهت قرحه مثانه و تقويت باه و تدارك ضرر جماع و عرق النساء حادث از گرمى و يبس و در ساير افعال مانند شير گاو است و از آن لطيف‌تر . مضر مبرودين و مرطوبين و نفاخ و باعث جشا و هيجان فواق و امثال اينها . بدل آن : شير گاو و بالعكس و آشاميدن آن به طريق ماء الجبن