جهت اسهال صفراى محترق و امراض صفراويه محترقه و سوداويه و يرقان و ترطيب بدن و براى محرورين نافع . * الحمى * جهت حمى دق و حميات حاره كهنه و دستور آن به تفصيل در قرابادين كبير ذكر يافت و با افتيمون ماييت آن زايل مىگردد و به جاى اسهال شكم را حبس مىنمايد و آشاميدن آن با آب و خبّه كه خاكشى و شفترك نامند با قليلى شربت بنفشه كه ابتدا از ده پانزده مثقال آن با سه چهار مثقال آب و يك درم خبه سنگشو نموده و نيم درم شربت بنفشه شروع نمايند و به تدريج روزى چهار پنج مثقال بر شير و اندك اندك بر هر يك از آب و شربت بيفزايند تا هر مقدار كه موافقت نمايند و بر معده گران نباشد و خلل در هضم و نضج ننمايند و در هنگام استغنا و عدم احتياج باز به تدريج كم نمايند جهت ترطيب بدن و حميات حاره حاده در انتها و حمى دق و تسمين بدن مهزول محرور المزاج مفيد و نيز دستور آشاميدن آن در مقدمه ذكر يافت . * الاورام و البثور * ضماد تخم ريحان كوبيده پخته در شير بز محلل و منضج و منفجر كننده اورام و دماميل و بثور است و به اضافه تخم تمر هندى كوبيده اقوى . گويند مضر احشا است ، مصلح آن كثيرا . بدل آن : شير گاو . لبن النساء به كسر نون و فتح سين مهمله و الف ممدوده و به فارسى شير زنان نامند . ماهيت آن : معروف و الطف است از شير اتان و موافق‌ترين ساير شيرها است از براى اطفال و امراض حاره حاده خصوصاً از مولد دختر و بهترين آن شير زن جوان معتدل المزاج صحيح دختر زاييده است كه غذاهاى موافق خورده باشد چند روز قبل از آن و در بين نيز . طبيعت آن : در دويّم سرد و تر و از دختر زاييده سردتر . افعال و خواص آن : جهت ترطيب و تقويت دماغ و رفع بيخوابى و رمد و قروح ريه و حمى دق و ادرار بول و دفع سميت ارنب بحرى نافع . * اعضاء الرأس و الصدر * آشاميدن آن جهت ترطيب دماغ و حنجره و تفتيح سده خيشوم و رفع سل و دق و يبوست سينه و سرفه يبسى و نفث الدم و نزف الدم با ادويه مناسبه و سعوط آن جهت رفع خشكى دماغ و سرسام و صداع حار يبسى و اختلاط عقل و ماليخوليا و جنون صفراوى و دموى و سهر و امثال اينها به دستور ضماد آن بر سر بدين قسم كه خرقه بدان تر كرده پى در پى بر پيش سر گذارند و چون گرم گردد تبديل نمايند و قطور آن در چشم جهت رمد حار و قرحه و رفع خشونت پلك آن و با انزروت جهت ظفره و سلاق و شرناق و امثال اينها و در گوش جهت وجع حار و قرحه و ورم گرم آن . مقدار شربت آن : از دو اوقيه تا نيم رطل و بايد كه گرماگرم كه سرد نگشته باشد بياشامند و اگر از پستان تواند شد كه بخورند بهتر است زيرا كه به سبب كمال لطافت زود فاسد مىگردد . بدل آن : شير الاغ . * الخواص * گفته‌اند چون زن حامله بر روى شپش شير بدوشد اگر شپش بميرد و يا در زير آن بماند آن زن به دختر حامله است و اگر نميرد و زنده برآيد به پسر و مجرب دانسته‌اند و بهترين شير زنان و ساير البان آنست كه چون بر روى ناخن بريزند جمع گردد و با چسبندگى بسيار نباشد و به اعتدال قوام باشد و دستور آشاميدن آن در قرابادين كبير و نيز در مقدمه اين كتاب ذكر يافت . لبن حمار الوحش و لبن الغزال شير گورخر و شير آهو هر دو گرم‌ترند از ماديان كه لبن الرماك باشد و لطيف‌تر از آن و در تحريك باه اقوى . لبن الحامض به فتح حاى مهمله و الف و كسر ميم و ضماد معجمه به فارسى ماست و به هندى دهى است و به تركى جغرات نامند . ماهيت آن : شير منجمد است و بهترين آن ماست شير گاو تازه خوب انجماد يافته اندك ترش است . طبيعت آن : در دويّم سرد و تر هر چند ترش‌تر و رقيق‌تر باشد سردى و ترى آن زياده . افعال و خواص آن : مرطب و مسكن تشنگى و مقوى باه محرورين و غذاييت آن نسبت به دوغ كه مخيض نامند به سبب زيادتى دهنيت بيشتر و در ساير افعال قريب بدان و مخيض در حرف الميم مع الخاء المعجمه مذكور خواهد شد . المضار : مضر مبرودين و معده سرد و كثيف و دير هضم و مسدد و مولد خلط خام و مضر تبهاى عفنه ، مصلح آن معاجين حاره و زنجبيل مربى است و اغذيه مصنوعه از آن در قرابادين كبير به تفصيل ذكر يافت و چربه بالاى آن را بر سر ماليدن مرطب دماغ و منوم و قايم مقام روغن تخم كدو است . لبن السودان به ضم سين مهمله و سكون واو و فتح دال مهمله و الف و نون . ماهيت آن : نزد اكثر اسم فرفيون است و بغدادى و ديگران گفته‌اند چيزى است شبيه به صمغ و مايل به سياهى و زردى كه از نواح مغرب مىآورند . طبيعت آن : بسيار گرم و خشك تا چهارم . افعال و خواص آن : از سموم قتاله و بوييدن آن باعث رعاف و